Getterlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 260-b. — ziyouz.com
Getterlar GETTERLAR(ing. getters),gaz yutuvçilar — kimyoviy özaro ta'sir yoki adsorbsiya natijasida gazlarni (inert gazlardan taşqari) boğlaş xossasiga ega moddalar. G. boşqa gazlar b-n ta'siri, kimyoviy faolligi, ularni eritiş (absorbsiya) yoki sirtida uşlab qoliş xossalari b-n farqlanadi. G. vakuum asboblarida inert gazlarni qoldiq gazlardan, qöşimçalardan va buğlardan tozalaşda ham qöllaniladi. Sanoatda buğlanadigan va buğlanmaydigan G. işlatiladi. Buğlanadigan G. gazlarni asbob devorlarida metalli közgu hosil qilib boğlaydi. Bunday G. temir, nikel yoki mis sim yuzasidagi bariydan taşkil topgan bölib, tegişliça (feba, niba, kuba) nomlanadi. Buğlanmaydigan G. — tantal, titan, sirkoniy, niobiy, toriy, şuningdek lantan, seriy va b. nodir elementlar — asosan gazlarning eriş yoki adsorbsiyalanişi natijasida boğlaydi. Bunday G. asboblarga kukun holida joylaştiriladi yoki ulardan şu asboblarning ayrim qismlari yasaladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕТТЕРЛАР(инг. getters),газ ютувчилар — кимёвий ўзаро таъсир ёки адсорбция натижасида газларни (инерт газлардан ташқари) боғлаш хоссасига эга моддалар. Г. бошқа газлар б-н таъсири, кимёвий фаоллиги, уларни эритиш (абсорбция) ёки сиртида ушлаб қолиш хоссалари б-н фарқланади. Г. вакуум асбобларида инерт газларни қолдиқ газлардан, қўшимчалардан ва буғлардан тозалашда ҳам қўлланилади. Саноатда буғланадиган ва буғланмайдиган Г. ишлатилади. Буғланадиган Г. газларни асбоб деворларида металли кўзгу ҳосил қилиб боғлайди. Бундай Г. темир, никель ёки мис сим юзасидаги барийдан ташкил топган бўлиб, тегишлича (феба, ниба, куба) номланади. Буғланмайдиган Г. — тантал, титан, цирконий, ниобий, торий, шунингдек лантан, церий ва б. нодир элементлар — асосан газларнинг эриш ёки адсорбцияланиши натижасида боғлайди. Бундай Г. асбобларга кукун ҳолида жойлаштирилади ёки улардан шу асбобларнинг айрим қисмлари ясалади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.