Geyzerlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 126-b. — ziyouz.com
Geyzerlar (islandça geysir — şiddatli oqim) — vaqt-vaqti b-n qaynoq suv va buğ favvora bölib otiladigan buloqlar. G. asosan, söniş arafasidagi yoki yaqinda söngan vulkanlar yon atrofida vujudga keladi. Yoriqlardan suv katta bosim va yuqori t-rada şiddat b-n (qaynoq suv 20—40 m, buğ 150 m balandlikkaça) otilib çiqadi. G. suvi nisbatan toza, bir oz minerallaşgan (1—2 g/l). Kimyoviy tarkibi xlorid-natriyli yoki xlorid-gidrokarbonat-natriyli. Silikat angidridi (SiO2) köp böladi. Vulkan kanalining oğzida va yon bağrida geyzerit hosil böladi. G. muntazam va nomuntazam turlarga bölinadi. G. ning otiliş sikli va alohida bosqiçlari muntazam xilida doimiy, nomuntazamida özgaruvçan. G. bosqiçlarining harakati bir neça minut yoki undan köproq davom etişi mumkin. Tinçigan vakti esa bir neça minutdan bir qança soat yoki kun böladi. Islandiya, Kanada, Yaponiya, Xitoy, AQŞ, Yangi Zelandiya va Rossiya (Kamçatka) da G. köp. G. dan xonalarni isitişda, energetikada foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕЙЗЕРЛАР (исландча geysir — шиддатли оқим) — вақт-вақти б-н қайноқ сув ва буғ фаввора бўлиб отиладиган булоқлар. Г. асосан, сўниш арафасидаги ёки яқинда сўнган вулканлар ён атрофида вужудга келади. Ёриқлардан сув катта босим ва юқори т-рада шиддат б-н (қайноқ сув 20—40 м, буғ 150 м баландликкача) отилиб чиқади. Г. суви нисбатан тоза, бир оз минераллашган (1—2 г/л). Кимёвий таркиби хлорид-натрийли ёки хлорид-гидрокарбонат-натрийли. Силикат ангидриди (SiO2) кўп бўлади. Вулкан каналининг оғзида ва ён бағрида гейзерит ҳосил бўлади. Г. мунтазам ва номунтазам турларга бўлинади. Г. нинг отилиш цикли ва алоҳида босқичлари мунтазам хилида доимий, номунтазамида ўзгарувчан. Г. босқичларининг ҳаракати бир неча минут ёки ундан кўпроқ давом этиши мумкин. Тинчиган вакти эса бир неча минутдан бир қанча соат ёки кун бўлади. Исландия, Канада, Япония, Хитой, АҚШ, Янги Зеландия ва Россия (Камчатка) да Г. кўп. Г. дан хоналарни иситишда, энергетикада фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.