Gi de Mopassan
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 741–742-b. — ziyouz.com
Mopassan Gi de MOPASSAN (Maupassant) Gi (töliq nomi Anri Rene Alber Gi) de (1850.5.8, Turvilyasyur-Ark yaqinidagi Miromenil kal'asi —1893.6.7, Parij) — fransuz yozuvçisi, Ruan li-seyini tugatgan. 1870—71 y.lardafran-ko-prus uruşida qatnaşgan, G. Flo-berning şogirdi, rus alibi I.S. Tur-genevni ustoz sanab, unga bağişlab maqolalar yozgan. Adabiyotga 1880 y.da şe'rlar töplami va «Döndiq» novellasi b-n kirib kelgan. U 6 roman, 18 hikoyalar töplami, oçerk va pyesalar, köplab maqolalar va b. asarlar muallifi. M. ijodi uçun turmuşni obyektiv tasvirlaş, tilining sodda (tabiiy) va ta'sirçanligi, «hayotni özidanda işonçli tasvirlaş», qahramonlar obrazini ularning xarakter va xis-tuyğulari orqali yaratişga intiliş xarakterli. M. ma'naviy qaşşoq, mu-nofiq kişilar obrazining butun bir silsilasini yaratgan («Javohirot», «Oila bağrida», «Vasiyatnoma» «Boçkaça», «Iblis» va b.). Uning «Daydi», «Şkaf», «Gadoy» kabi novellalarida turmuş qa'riga uloqtirilgan notavonlar hayoti tasvirlangan. Muhabbatni mol-dunyodan iborat deb biluvçi, şu bois har qadamda özini sotişga tayyor ayollar obrazi «Ivetta», «Haqqoniy tarix» va b. asarlarida mahorat b-n çizilgan. M. sof muhabbat («Oy yoğdusi», «Baxt»)ni kuylaydi va ma'naviy yuksak oddiy kişilarni qadrlaydi («Simon ota», «Marten qizaloği»), vatanparvar va jasoratli insonlarni tarannum etadi («Döndiq», «Madmuazel Fifi», «Milon amaki»). Uning «Hayot» (1883), «Azizim» (1885), «Mont-Oriol» (1886), «Pyer va Jan» (1887—88) kabi romanlarida umumba-şariy mavzular, mansabparastlar qismati, boylik orttirişga xuruj qiliş yuksak mahorat b-n tasvirlab berilgan. «Ölimdek kuçli» (1889), «Bizning qalb» (1890) romanlarida esa psixologik ruh kuçli. «Hayot», «Azizim» romanlari (Ibrohim Ğafurov tarjimasi) va bir qança hikoyalari özbek tiliga tarjima kdlingan.
Ad.: Raskin B. L., Gi de Mopassan, v sb., Pisateli Fransii, M., 1964; Istoriya fransuzskoy literaturi, M., 1987.
Ibodulla Mirzayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОПАССАН (Maupassant) Ги (тўлиқ номи Анри Рене Альбер Ги) де (1850.5.8, Турвилясюр-Арк яқинидаги Миромениль калъаси —1893.6.7, Париж) — француз ёзувчиси, Руан ли-цейини тугатган. 1870—71 й.лардафран-ко-прус урушида қатнашган, Г. Фло-бернинг шогирди, рус алиби И.С. Тур-геневни устоз санаб, унга бағишлаб мақолалар ёзган. Адабиётга 1880 й.да шеърлар тўплами ва «Дўндиқ» новелласи б-н кириб келган. У 6 роман, 18 ҳикоялар тўплами, очерк ва пьесалар, кўплаб мақолалар ва б. асарлар муаллифи. М. ижоди учун турмушни объектив тасвирлаш, тилининг содда (табиий) ва таъсирчанлиги, «ҳаётни ўзиданда ишончли тасвирлаш», қаҳрамонлар образини уларнинг характер ва хис-туйғулари орқали яратишга интилиш характерли. М. маънавий қашшоқ, му-нофиқ кишилар образининг бутун бир силсиласини яратган («Жавоҳирот», «Оила бағрида», «Васиятнома» «Бочкача», «Иблис» ва б.). Унинг «Дайди», «Шкаф», «Гадой» каби новеллаларида турмуш қаърига улоқтирилган нотавонлар ҳаёти тасвирланган. Муҳаббатни мол-дунёдан иборат деб билувчи, шу боис ҳар қадамда ўзини сотишга тайёр аёллар образи «Иветта», «Ҳаққоний тарих» ва б. асарларида маҳорат б-н чизилган. М. соф муҳаббат («Ой ёғдуси», «Бахт»)ни куйлайди ва маънавий юксак оддий кишиларни қадрлайди («Симон ота», «Мартен қизалоғи»), ватанпарвар ва жасоратли инсонларни тараннум этади («Дўндиқ», «Мадмуазель Фифи», «Милон амаки»). Унинг «Ҳаёт» (1883), «Азизим» (1885), «Монт-Ориоль» (1886), «Пьер ва Жан» (1887—88) каби романларида умумба-шарий мавзулар, мансабпарастлар қисмати, бойлик орттиришга хуруж қилиш юксак маҳорат б-н тасвирлаб берилган. «Ўлимдек кучли» (1889), «Бизнинг қалб» (1890) романларида эса психологик руҳ кучли. «Ҳаёт», «Азизим» романлари (Иброҳим Ғафуров таржимаси) ва бир қанча ҳикоялари ўзбек тилига таржима кдлинган.
Ад.: Раскин Б. Л., Ги де Мопассан, в сб., Писатели Франции, М., 1964; История французской литературы, М., 1987.
Ибодулла Мирзаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.