Gibberellinlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 263-b. — ziyouz.com
Gibberellinlar - ösimliklarning ösiş jarayonlarini boşqaruvçi tabiiy moddalar (fitogormonlar guruhi). Yapon olimi Ye. Kurosava 1926 y.da kaşf etgan. Kimyoviy tabiatiga köra tarkibida 19 yoki 20 ta uglerod atomi tutgan tetratsiklik mono-, di- va tri-karbon kislotalardir. 70 ga yaqin G. ma'lum. Ular GA, GA va ş.k. belgilanadi. G. oz miqsorda yuksak ösimliklar tarkibida köp tarqalgan. G. ni zamburuğlar, köpgina bakteriyalar, suvötlar ham sintez qiladi. Odatda, ösimlik töqimalarida uning 1 kg oğirligiga nisbatan 0,01 dan 1,4 mg gaça G. böladi. Eng faol G.dan biri - gibberellin kislota bir neça mamlakatlarda mikrobiologiya sanoatida işlab çiqariladi. G. hujayralarning bölinişi va kengayişi hisobiga ösimlik organlari ösişini tezlaştiradi, nuklein kislotalar va oqsillar sintezini faollaştiradi, gullaşni tezlaştiradi, barg va mevalarning qarişini sekinlaştiradi. Uruğlik, tuganaklar, piyozçalarning tinim davrini qisqartiradi. K-Xda uruğsiz uzum navlari hosildorligini, ziğir va kanop tolasi uzunligini oşiriş, urug, tuganak va ildizpoyalar unib çiqişini tezlaştiriş maqsadlarida qöllaniladi. Mac, uzumning Qora kişmiş naviga guldan tuşgandan keyin, ğöralari moşdek bölganda 50—100 mg/l konsentratsiyali G. eritmasi b-n işlov berilganda (uzum boşi eritmaga botirib olinadi yoki tokzorlarga purkaladi) hosildorlik 25—50% ortadi. Odam va hayvonlar uçun zararsiz. Abdukarim Zikiryoyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИББЕРЕЛЛИНЛАР - ўсимликларнинг ўсиш жараёнларини бошқарувчи табиий моддалар (фитогормонлар гуруҳи). Япон олими Е. Куросава 1926 й.да кашф этган. Кимёвий табиатига кўра таркибида 19 ёки 20 та углерод атоми тутган тетрациклик моно-, ди- ва три-карбон кислоталардир. 70 га яқин Г. маълум. Улар GA, GA ва ш.к. белгиланади. Г. оз миқцорда юксак ўсимликлар таркибида кўп тарқалган. Г. ни замбуруғлар, кўпгина бактериялар, сувўтлар ҳам синтез қилади. Одатда, ўсимлик тўқималарида унинг 1 кг оғирлигига нисбатан 0,01 дан 1,4 мг гача Г. бўлади. Энг фаол Г.дан бири - гиббереллин кислота бир неча мамлакатларда микробиология саноатида ишлаб чиқарилади. Г. ҳужайраларнинг бўлиниши ва кенгайиши ҳисобига ўсимлик органлари ўсишини тезлаштиради, нуклеин кислоталар ва оқсиллар синтезини фаоллаштиради, гуллашни тезлаштиради, барг ва меваларнинг қаришини секинлаштиради. Уруғлик, туганаклар, пиёзчаларнинг тиним даврини қисқартиради. К-Хда уруғсиз узум навлари ҳосилдорлигини, зиғир ва каноп толаси узунлигини ошириш, уруг, туганак ва илдизпоялар униб чиқишини тезлаштириш мақсадларида қўлланилади. Mac, узумнинг Қора кишмиш навига гулдан тушгандан кейин, ғўралари мошдек бўлганда 50—100 мг/л концентрацияли Г. эритмаси б-н ишлов берилганда (узум боши эритмага ботириб олинади ёки токзорларга пуркалади) ҳосилдорлик 25—50% ортади. Одам ва ҳайвонлар учун зарарсиз. Абдукарим Зикирёев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.