Gibbonlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 263–264-b. — ziyouz.com
Gibbonlar (Hylobatidae) — kiçik odamsimon maymunlar oilasi. Oldingi oyoqlari haddan taşqari uzun (yoyilganida 2 m gaça). Dumi yöq, kiçkina quymiç qadoği bor. 2 uruği: asl G. (Hylobates) ra 6 tur, nisbatan yirik siamang yoki yopişgan barmoqlilar (Symphalangus) ra 1 tur (S. Syndactylus) kiradi. Asl G. erkagi tanasining uz. 40— 64 sm, vazni 4—8 kg, siamanglarniki — 47—60 sm, vazni 9,5—12,5 kg (20 kg gaça). Jinsiy dimorfizm yaxşi rivojlanmagan. Yungi qalin, rangi har xil: kulrang yoki sarğiş-qönğir tusdan qora ranggaça (sidirğa tusli G. va siamangda). Asl G.— Jan. Xitoy, Hindixitoy, Sumatra, Yava, Kalimantan o.larida; siamang esa Sumatra o. va Malakka ya. o.da tarqalgan. G. juft yoki 6 tadan, ba'-zan 20—30 tadan bölib daraxtlarda yaşaydi, juda yengil va tez harakat qiladi. Ösimliklarning mevasi, barglari, kurtaklari, gullari, haşarotlar, quşlarning tuxumi, jöjalari b-n oziqlanadi. Uya qurmaydi, şoxlardagi qalin. barglar ustida uxlaydi. Ovozi, ayniqsa katta böğiz xaltalariga ega bölgan qora G. va siamangda juda baland. Böğozlik dari 210—235 kun. 5— 10 yoşida jinsiy voyaga yetadi, 30—35 yil yaşaydi. Qalpoqçali gibbon (N. pileatus), bir xil tusli gibbon (N. concolor), kloss gibbon (N. Klossii) Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИББОНЛАР (Hylobatidae) — кичик одамсимон маймунлар оиласи. Олдинги оёқлари ҳаддан ташқари узун (ёйилганида 2 м гача). Думи йўқ, кичкина қуймич қадоғи бор. 2 уруғи: асл Г. (Hylobates) ra 6 тур, нисбатан йирик сиаманг ёки ёпишган бармоқлилар (Symphalangus) ra 1 тур (S. Syndactylus) киради. Асл Г. эркаги танасининг уз. 40— 64 см, вазни 4—8 кг, сиамангларники — 47—60 см, вазни 9,5—12,5 кг (20 кг гача). Жинсий диморфизм яхши ривожланмаган. Юнги қалин, ранги ҳар хил: кулранг ёки сарғиш-қўнғир тусдан қора ранггача (сидирға тусли Г. ва сиамангда). Асл Г.— Жан. Хитой, Ҳиндихитой, Суматра, Ява, Калимантан о.ларида; сиаманг эса Суматра о. ва Малакка я. о.да тарқалган. Г. жуфт ёки 6 тадан, баъ-зан 20—30 тадан бўлиб дарахтларда яшайди, жуда енгил ва тез ҳаракат қилади. Ўсимликларнинг меваси, барглари, куртаклари, гуллари, ҳашаротлар, қушларнинг тухуми, жўжалари б-н озиқланади. Уя қурмайди, шохлардаги қалин. барглар устида ухлайди. Овози, айниқса катта бўғиз халталарига эга бўлган қора Г. ва сиамангда жуда баланд. Бўғозлик дари 210—235 кун. 5— 10 ёшида жинсий вояга етади, 30—35 йил яшайди. Қалпоқчали гиббон (Н. pileatus), бир хил тусли гиббон (Н. concolor), клосс гиббон (Н. Klossii) Халқаро Қизил китобга киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.