Gidratlaniş
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 274–275-b. — ziyouz.com
Gidratlaniş - kimyoviy moddalar (molekula, atom yoki ionlar)ning suv b-n birikişi. G.da moddalar suvda eriydi. Tuzlarning gidratlanişi köp uçraydigan hodisadir, çunki tuzlar ionlardan iborat, ionlar esa kattagina elektr maydoniga ega bölgani uçun suvning qutbli molekulalarini öziga tortadi. Suvda erigan tuzning ayrim ionlari xam gidratlangan böladi. Ionlar gidratlanganda ançagina issiqdik ajralib çiqadi. Ionlarning G. issiqligi eriyotgan tuz kristalining yemirilişiga ketgan issiqlik örnini bemalol qoplaydi,şuning uçun köp tuzlar eriganda issiqyaik ajralib çiqadi. Ionlarning elektrkimyoviy harakatçanligi va tuz eritmalarining boşqa köp xossalari ionlarning gidratlanişiga boğliq. G. reaksiyalari tabiatda keng tarqalgan, undan lab. işida va texnikada, qurilişda keng foydalaniladi (mas, sementning gidratlanişi, sementning suv b-n kimyoviy reaksiyaga kirişiş jarayoni, bu reaksiya natijasida sement toşi yuzaga keladi). Sement G. jarayonida suvsiz klinkerli minerallar — kalsiy silikatlar, kalsiy alyuminatlar va kalsiy alyumoferitlar, mos ravişda kristall gidratlarga — kalsiy gidrosilikatlar, gidroalyuminatlar va gidroferritlarga aylanadi. Sementning G. tezligi uning tuyiliş mayinligiga, qotiş haroratiga, suv-sement nisbatiga, klinkerning mineralogik va kimyoviy tarkibiga, qoriş uçun işlatiladigan suv tarkibidagi qöşimçalarga boğliq buladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИДРАТЛАНИШ - кимёвий моддалар (молекула, атом ёки ионлар)нинг сув б-н бирикиши. Г.да моддалар сувда эрийди. Тузларнинг гидратланиши кўп учрайдиган ҳодисадир, чунки тузлар ионлардан иборат, ионлар эса каттагина электр майдонига эга бўлгани учун сувнинг қутбли молекулаларини ўзига тортади. Сувда эриган тузнинг айрим ионлари хам гидратланган бўлади. Ионлар гидратланганда анчагина иссиқдик ажралиб чиқади. Ионларнинг Г. иссиқлиги эриётган туз кристалининг емирилишига кетган иссиқлик ўрнини бемалол қоплайди,шунинг учун кўп тузлар эриганда иссиқяик ажралиб чиқади. Ионларнинг электркимёвий ҳаракатчанлиги ва туз эритмаларининг бошқа кўп хоссалари ионларнинг гидратланишига боғлиқ. Г. реакциялари табиатда кенг тарқалган, ундан лаб. ишида ва техникада, қурилишда кенг фойдаланилади (мас, цементнинг гидратланиши, цементнинг сув б-н кимёвий реакцияга киришиш жараёни, бу реакция натижасида цемент тоши юзага келади). Цемент Г. жараёнида сувсиз клинкерли минераллар — кальций силикатлар, кальций алюминатлар ва кальций алюмоферитлар, мос равишда кристалл гидратларга — кальций гидросиликатлар, гидроалюминатлар ва гидроферритларга айланади. Цементнинг Г. тезлиги унинг туйилиш майинлигига, қотиш ҳароратига, сув-цемент нисбатига, клинкернинг минералогик ва кимёвий таркибига, қориш учун ишлатиладиган сув таркибидаги қўшимчаларга боғлиқ булади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.