Gidratlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 275-b. — ziyouz.com
Gidratlar (yun. hydor - suv) - oddiy va murakkab moddalar (tuzlar, kislotalar, asoslar va organik birikmalar) ning gidratlanişi natijasida hosil böladigan qattiq, suyuq yoki gaz holidagi moddalar. G. tarkibidagi suv molekulalar şaklida buladi. Kimyoviy formulalarda suv ayrim yoziladi, mas, MgCl2-6H2O yoki [Mg(H2O)6Cl2j. Haroratni oşirib yoki atrofdagi buğ bosimini kamaytirib, G.dagi suvni yöqotiş mumkin. Ba'zi tabiiy minerallar (gips, kizerit, karnallit va h. k.) G.dan iborat. Magniy xlorid MgCl2 2, 4, 6, 8 va 12 molekula suvli kristall ogidratlar hosil qiladi. Suvli eritmalarda G. holida kristallangan tuzlar, kislotalar va asoslar kristallogidratlar debataladi, ulardagi suv esa kristallizatsiya suvi deb yuritiladi. Kristallogidratlar kimyoviy individual moddalar sifatida namoyom böladi. Kolloid holidagi zarralarning gidratlanişi natijasida adsorbsion G. vujudga keladi. Ularning tarkibi özgaruvçan bölib, buğ bosimi va t-rasiga boğliq, mas, silikat kislota gelida 25% gaça suv bölişi mumkin. Ba'zi moddalar (mas, seolitlar, proteinlar) kristallari ham bir qadar suv molekulalarini yuta oladi. Gidroksidlar, spirtlar va uglevodlar G. emas, çunki ularda suv molekulalari örniga element yoki gidroksil guruh (N va ON) böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИДРАТЛАР (юн. hydor - сув) - оддий ва мураккаб моддалар (тузлар, кислоталар, асослар ва органик бирикмалар) нинг гидратланиши натижасида ҳосил бўладиган қаттиқ, суюқ ёки газ ҳолидаги моддалар. Г. таркибидаги сув молекулалар шаклида булади. Кимёвий формулаларда сув айрим ёзилади, мас, MgCl2-6H2O ёки [Mg(H2O)6Cl2j. Ҳароратни ошириб ёки атрофдаги буғ босимини камайтириб, Г.даги сувни йўқотиш мумкин. Баъзи табиий минераллар (гипс, кизерит, карналлит ва ҳ. к.) Г.дан иборат. Магний хлорид MgCl2 2, 4, 6, 8 ва 12 молекула сувли кристалл огидратлар ҳосил қилади. Сувли эритмаларда Г. ҳолида кристалланган тузлар, кислоталар ва асослар кристаллогидратлар дебаталади, улардаги сув эса кристаллизация суви деб юритилади. Кристаллогидратлар кимёвий индивидуал моддалар сифатида намоём бўлади. Коллоид ҳолидаги зарраларнинг гидратланиши натижасида адсорбцион Г. вужудга келади. Уларнинг таркиби ўзгарувчан бўлиб, буғ босими ва т-расига боғлиқ, мас, силикат кислота гелида 25% гача сув бўлиши мумкин. Баъзи моддалар (мас, цеолитлар, протеинлар) кристаллари ҳам бир қадар сув молекулаларини юта олади. Гидроксидлар, спиртлар ва углеводлар Г. эмас, чунки уларда сув молекулалари ўрнига элемент ёки гидроксил гуруҳ (Н ва ОН) бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.