Gidravlik taran
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 271-b. — ziyouz.com
Gidravlik taran - gidravlik zarba ta'sirida bosim hosil böladigan suv kötariş qurilmasi. Ya, balandlikdagi manba 1 dan quvur 2 böylab tuşayotgan suv zarba klapani 4 orqali taşqariga çiqadi. Tuşayotgan suv çiqayotganida köp bölgani uçun quvur 2 da bosim oşib, zarba klapani yopiladi, natijada quvurda gidravlik zarb hosil böladi. Zarb kuçi ta'sirida bosim klapani 5 oçilib, suv bosim qalpoği 6 ga kötariladi. Bunda zarb kuçi kamaygaç, klapan 4 yana oçilib, haydaş klapani yopiladi. Bu jarayon har 0,5—2 sek.da takrorlanib,bosim qalpoğidan havo siqila boradi (dinamik bosim oşadi) va suvni quvur 7 orqali H2 balandlikdagi idiş 8 ga haydaydi. Ventillar 3 yopilganda G. t. işdan töxtaydi. Suvning kötariliş balandligini 50 m dan oşiriş mumkin. G. t.ni suv zaxirasi iste'mol qilinadigan miqdordan ança ortiq böladigan va qurilmani manba 1 sathidan past joylaştiriş imkoniyati bor bölgan joylarda işlatiş mumkin. G. t. q. x., kiçik qurilişlarni suv b-n ta'minlaş va b.da keng tarqalgan. G. t.ning iş unumi past, ammo uning xarajati uskunaning soddaligi, tuzilişi va juda oddiy işlaşi hisobiga qoplanib ketadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИДРАВЛИК ТАРАН - гидравлик зарба таъсирида босим ҳосил бўладиган сув кўтариш қурилмаси. Я, баландликдаги манба 1 дан қувур 2 бўйлаб тушаётган сув зарба клапани 4 орқали ташқарига чиқади. Тушаётган сув чиқаётганида кўп бўлгани учун қувур 2 да босим ошиб, зарба клапани ёпилади, натижада қувурда гидравлик зарб ҳосил бўлади. Зарб кучи таъсирида босим клапани 5 очилиб, сув босим қалпоғи 6 га кўтарилади. Бунда зарб кучи камайгач, клапан 4 яна очилиб, ҳайдаш клапани ёпилади. Бу жараён ҳар 0,5—2 сек.да такрорланиб,босим қалпоғидан ҳаво сиқила боради (динамик босим ошади) ва сувни қувур 7 орқали Н2 баландликдаги идиш 8 га ҳайдайди. Вентиллар 3 ёпилганда Г. т. ишдан тўхтайди. Сувнинг кўтарилиш баландлигини 50 м дан ошириш мумкин. Г. т.ни сув захираси истеъмол қилинадиган миқдордан анча ортиқ бўладиган ва қурилмани манба 1 сатҳидан паст жойлаштириш имконияти бор бўлган жойларда ишлатиш мумкин. Г. т. қ. х., кичик қурилишларни сув б-н таъминлаш ва б.да кенг тарқалган. Г. т.нинг иш унуми паст, аммо унинг харажати ускунанинг соддалиги, тузилиши ва жуда оддий ишлаши ҳисобига қопланиб кетади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.