Gidravlik uzatma
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 272-b. — ziyouz.com
Gidravlik uzatma - maşina, stanok va mexanizmlarda boşqaruvçi (yetakçi) valdagi mexanik energiya yoki harakat boşqariluvçi (yetaklanuvçi) valga suyuqlik vositasida uzatib beriladigan mexanizmlar majmui. Asosan hajmiy va gidrodinamik turlari bor. Vazifasiga köra, mexanik energiya özgartiriş yoki uzatişga möljallangan yoki boşqarişni avtomatlaştiriş maqsadida harakatni özgartirişga möljallangan xillarga bölinadi. Yetakçi kuç va burovçi momentining qiymati özgartirilib uzatiladigani G. u. gidrotransformator, özgartirilmay uzatiladigani gidromufta deyiladi. Mas, gidromufta (rayem) suyuqpik töldirilgan korpus 1, markazdan qoçirma nasosga öxşab işlovçi impeller 2 va gidroturbina iş ğiddiragiga öxşab işlovçi repeller 3 dan iborat. G.u.ning işi markazdan qoçirma kuç va burovçi moment ta'siriga asoslangan. Vallarni bir-biridan ajratiş uçun mufta korpusini suyuqlikdan böşatiş yoki suyuqlik b-n töldiriş kerak. G. u. uzatmalar sonini ohista, poğonasiz, şovqinsiz özgartirişga imkon beradi. G. u. avtomobillar, samolyotlar, teploxodlar, teplovozlar, stanoklar, ventilyatorlar, nasoslar va b.da keng qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИДРАВЛИК УЗАТМА - машина, станок ва механизмларда бошқарувчи (етакчи) валдаги механик энергия ёки ҳаракат бошқарилувчи (етакланувчи) валга суюқлик воситасида узатиб бериладиган механизмлар мажмуи. Асосан ҳажмий ва гидродинамик турлари бор. Вазифасига кўра, механик энергия ўзгартириш ёки узатишга мўлжалланган ёки бошқаришни автоматлаштириш мақсадида ҳаракатни ўзгартиришга мўлжалланган хилларга бўлинади. Етакчи куч ва буровчи моментининг қиймати ўзгартирилиб узатиладигани Г. у. гидротрансформатор, ўзгартирилмай узатиладигани гидромуфта дейилади. Мас, гидромуфта (раем) суюқпик тўлдирилган корпус 1, марказдан қочирма насосга ўхшаб ишловчи импеллер 2 ва гидротурбина иш ғиддирагига ўхшаб ишловчи репеллер 3 дан иборат. Г.у.нинг иши марказдан қочирма куч ва буровчи момент таъсирига асосланган. Валларни бир-биридан ажратиш учун муфта корпусини суюқликдан бўшатиш ёки суюқлик б-н тўлдириш керак. Г. у. узатмалар сонини оҳиста, поғонасиз, шовқинсиз ўзгартиришга имкон беради. Г. у. автомобиллар, самолётлар, теплоходлар, тепловозлар, станоклар, вентиляторлар, насослар ва б.да кенг қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.