Gidroakkumulyatsiyalovçi elektr stansiyasi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 276-b. — ziyouz.com
Gidroakkumulyatsiyalovçi elektr stansiyasi (GAES), nasosli akkumulyatsiyalovçi elektr stansiya — işlaş tarzi boşqa elektr stansiyalardan olinadigan elektr energiyasini suvning potensial energiyasiga aylantirib (akkumulyatsiyalab), keyin zarur bölganda uni qayta elektr energiyaga aylantirib energiya tizimi (energosistema)ga beradigan gidroelektr stansiya. GAESning gidrotexnika inşootlari, asosan, baland-past joylaşgan ikkita suv hovuzidan va biriktiriş quvurlaridan iborat. GAES binosidagi gidroagregatlar uç yoki ikki maşinali bölişi mumkin. Birinçi holda bitta val ga elektr maşina (dvigatel-generator), gidroturbina va nasos, ikkinçi holda esa elektr maşina va gidromaşina örnatiladi. Gidromaşina aylaniş yönalişiga qarab ham nasos, ham turbina sifatida işlaydi. Yangi qurilayotgan GAES larga iqtisodiy jihatdan tejamli bölgan ikki maşinali agregatlar örnatiladi. Elektr tarmoqlarida ortiqça elektr energiya bor paytlarda (mas, keçasi) şu ortiqça energiya GAES uçun suvni pastki hovuzdan yuqorigi, akkumulyatsiyalovçi hovuzga kötarişga sarflanadi. Elektr tarmoqlarda köproq energiya talab qilinganda yuqori hovuzdagi suv, quvurlardan GAESning turbina rejimida işlaydigan gidroagregatlariga yuboriladi. GAESda olingan tok elektr tarmoqlarga qaytarib beriladi. Suv esa pastki hovuzga yiğiladi. Akkumulyatsiyalanadigan elektr energiyaning miqdori hovuz hajmiga va GAESning iş bosimiga boğliq böladi. Yuqorigi hovuz sun'iy yoki tabiiy (mas, köl) bölişi; pastki esa daryoga örnatilgan töğonda hosil bölgan suv havzasi bölişi mumkin. GAESning f.i.k. 0,66 dan oşmaydi. AQŞ, Angliya, GFR, Avstriya, Fransiya, Yaponiya, Rossiya va b. mamlakatlarda GAESlar qurilgan. Bir neça minutda GAESni yurgizib yuboriş va iş rejimlarini özgartiriş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИДРОАККУМУЛЯЦИЯЛОВЧИ ЭЛЕКТР СТАНЦИЯСИ (ГАЭС), насосли аккумуляцияловчи электр станция — ишлаш тарзи бошқа электр станциялардан олинадиган электр энергиясини сувнинг потенциал энергиясига айлантириб (аккумуляциялаб), кейин зарур бўлганда уни қайта электр энергияга айлантириб энергия тизими (энергосистема)га берадиган гидроэлектр станция. ГАЭСнинг гидротехника иншоотлари, асосан, баланд-паст жойлашган иккита сув ҳовузидан ва бириктириш қувурларидан иборат. ГАЭС биносидаги гидроагрегатлар уч ёки икки машинали бўлиши мумкин. Биринчи ҳолда битта вал га электр машина (двигатель-генератор), гидротурбина ва насос, иккинчи ҳолда эса электр машина ва гидромашина ўрнатилади. Гидромашина айланиш йўналишига қараб ҳам насос, ҳам турбина сифатида ишлайди. Янги қурилаётган ГАЭС ларга иқтисодий жиҳатдан тежамли бўлган икки машинали агрегатлар ўрнатилади. Электр тармоқларида ортиқча электр энергия бор пайтларда (мас, кечаси) шу ортиқча энергия ГАЭС учун сувни пастки ҳовуздан юқориги, аккумуляцияловчи ҳовузга кўтаришга сарфланади. Электр тармоқларда кўпроқ энергия талаб қилинганда юқори ҳовуздаги сув, қувурлардан ГАЭСнинг турбина режимида ишлайдиган гидроагрегатларига юборилади. ГАЭСда олинган ток электр тармоқларга қайтариб берилади. Сув эса пастки ҳовузга йиғилади. Аккумуляцияланадиган электр энергиянинг миқдори ҳовуз ҳажмига ва ГАЭСнинг иш босимига боғлиқ бўлади. Юқориги ҳовуз сунъий ёки табиий (мас, кўл) бўлиши; пастки эса дарёга ўрнатилган тўғонда ҳосил бўлган сув ҳавзаси бўлиши мумкин. ГАЭСнинг ф.и.к. 0,66 дан ошмайди. АҚШ, Англия, ГФР, Австрия, Франция, Япония, Россия ва б. мамлакатларда ГАЭСлар қурилган. Бир неча минутда ГАЭСни юргизиб юбориш ва иш режимларини ўзгартириш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.