Gidroaromatik birikmalar

Gidroaromatik birikmalar GIDROAROMATIK BIRIKMALAR, salitsiklik birikmalar —molekulasida beş yoki olti a'zoli uglerod halqalari saqlovçi organik birikmalar. Noaromatik xossaga ega. Barça siklik birikmalar kabi G. b. ham bir, ikki yoki undan köp alohida halqali (mas, ditsiklogeksil) yoki kondensatlangan halqali (mas, dekalin) böladi. G. b.ning suyuklaniş t-rasi, odatda, oğirligi unga yaqinroq bölgan parafin uglevodorodlarnikidan pastroq. Qaynaş t-rasi, ziçligi, sindiriş körsatkiçi xuddi şunça uglerod atomi bor parafin uglevodorodlarnikidan köproq va tegişli aromatik uglevodorodlarnikidan kamroq. G. b.ning xossalari parafin uglevodorodlarning xossalariga yaqin. G. b. oksidlansa yon zanjiri oksidlanişi hisobiga naften kislotalar hosil böladi yoki halqa uzilib şunça uglerod atomiga ega ikki asosli kislota çiqadi, mas, siklogeksanni oksidlab, adipin kislota hosil qilinadi. Bu kislota naylon polimeri i.ç.ga ketadi. Beş a'zoli G. b. gidrogenoliz reaksiyasi orqali — parafin va izoparafin uglevodorodlargt, olti a'zolilari esa digidrogenlanib, tegişli aromatik uglevodorodlarnk hosil qiladi. G. b. turli tabiiy organik birikmalar, mas, efir moylari, skipidar, antibiotiklar (streptomitsin), A va D vitaminlar, alkaloidlar tarkibiga kiradi. G. b. yoqilğilar va surkov moylari sifatiga yaxşi ta'sir etuvçi komponentlardir. Ular benzinning antidetonatsion xossalariii yaxşilaydi, surkov moylari va kerosinning qotiş t-rasini pasaytiradi, dizel yonilğilarning kaloriyasini oşiradi, sifatini yaxşilaydi. G. b. içida eng köp qöllaniladigani siklogeksan; u kaprolaktam, adipin kislota va sintetik tolalar i.ç.ga ketadi.