Gidrodinamika

Gidrodinamika (gidro... va dinamika) — mexanikaning siqilmaydigan suyuqliklar harakati va ularning qattiq jismlar b-n özaro ta'sirini örganadigan bölimi. G. suyuqliklar va gazlar mexanikasining eng rivojlangan qismi bölib, gaz dinamikasita oid masalalar ham şu bölimda örganiladi. Suyuqliklarning nazariy modelini tuziş asosida yotuvçi fizik xossalari katoriga ularning uzluksizligi yoki tutaşligi, ya'ni suyuqlikni tavsiflovçi fizik körsatkiçlarning fazoda uzluksiz taqsimlanişi, yengil harakatlanişi yoki oquvçanligi kiradi. G. nazariyasida tutaşlik va oquvçanlikka, şuningdek suyuklik içidagi işqalanişni tavsiflovçi qovuşoqlikka ega bölgan suyuqlik harakatini tavsiflaş uçun uzluksizlik tenglamasi va Navye-Stoks tenglamasidan foydalaniladi. Uşbu tenglamalar suyuqlikning elementar hajmiga massa va harakat miqdorining saqlaniş qonunlarini tatbiq qiliş natijasidir. Ularni umumiy holda yeçiş ança murakkab bölib, ayrim xususiy hollarda va uşbu soddalaştiruvçi taxminlardagina yeçim oxi riga yetkazilişi mumkin: qovuşoqlik mavjud emas (ideal suyuqlik) — bu hol gidrodinamikaning Eyler tenglamalariga olib keladi; kiçik qovuşoqlik holi (havo, suv), uyurmasiz yoki potensial oqim; turğunlaşgan, yassi öqaviy simmetrik bir ölçamli harakat. Suyuqlik ayrim elementar hajmlarining jadal aralaşuvi b-n ifodalanuvçi turbulent harakat holida vaqt böyiça «örtaçalaşgan» suyuqlik modeli işlatiladi. G. tenglamalarining uşbu hollar va b. hollarda yeçişda öxşaşlik mezonlaridan foydalanuvçi öxşaşlik nazariyasiga asoslangan gidrodinamik tajribalardan foydalaniladi. G. tarkibiga filtrlaniş nazariyasi, suyuqlikning tölqin harakatlari nazariyasi, uyurmalar nazariyasi, kavitatsiya nazariyasi, glissirlaş nazariyasi kiradi. G. usullari vositasida gidravlika, gidrologiya va gidrotexnika masalalarini hal qiliş hamda gidroturbinalar, nasoslar, quvurötkazgiçlar (truboprovodlar) va b.ni muvaffaqiyatli hisoblaş mumkin, ulardan samolyotlar va kemalarni loyihalaşda foydalaniladi.