Gidroksilamin
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 288-b. — ziyouz.com
Gidroksilamin GIDROKSILAMIN, NH2OH -rangsiz kristallar. Mol. m. 33,0298, rombik panjarali, 32»da eriydi, ziçligi 1335 kg/m3 (10° da). G. issiqlik ta'siriga çidamsiz, gigroskopik modda, qizdirilganda (100° dan yu kori da) portlaşi mumkin. Parçalanganda ammiak, azot va suv hosil qiladi. Suv, metanol va etanol b-n turli nisbatda aralaşadi, lekin efir va benzoldya erimaydi. G. kislotali muhitdagi suvli eritmada barqaror bölib, kimyoviy reaksiyalarga oksidlovçi sifatida ham, qaytaruvçi sifatida ham kirişa oladi. Mas, temirni uç valentli birikmalaridan ikki valentli, misni ikki valentli birikmalaridan bir valentli va plutoniyni tört valentli birikmalaridan uç valentli birikmalarigaça qaytara oladi. Havo kislorodi G.ni sekin NO2 va H2O2 ga oksidlaydi. Suyuq holdagi G. faol oksidlovçilar b-n alangalanib şiddatli, brom, kaliy xromat, kumuş nitrat va b. b-n sust reaksiya ga kirişadi. G. tarkibidagi azot va kislorod atomlarida bölinmagan elektron juftlari borligi sababli mustahkam (barqaror) komplekslar hosil qiladi. Uning platina va nikel b-n hosil qilgan komplekslari 100° ga çidamli kam gigroskopik moddalardir. G. kuçli kislotalar b-n gidroksil-ammoniy kationi tutuvçi tuzlar hosil qiladi, bulardan xlorid NH,OHC1, sulfat (NH3OH)2SO4 va perxlorat NH3OHC1O4 lar ahamiyatlidir. G. molekulasidagi vodorod atomlari turli anorganik va organik krldiqlarga almaştirilişi mumkin. Natijada gidroksilaminsulfonatlar, giponitritlar, giponitratlar oliş mumkin böladi. Sanoatda G. platina katalizatori iştirokida NO ni vodorod b-n qaytarib yoki nitrat kislotani palladiy iştirokida gidrirlab olinadi. G. va uning tuzlari oksimlar, gidroksim kislotalari va ba'zi b. moddalarni sintez qilişda qöllaniladi. G. sulfati rangli fotova kinotasmada oçiltirgiç (proyavitel) sifatida işlatiladi. G. perxlorati esa raketa qattiq yoqilğisi uçun oksidlovçidir. G. va uning tuzlari zaharli.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИДРОКСИЛАМИН, NH2OH -рангсиз кристаллар. Мол. м. 33,0298, ромбик панжарали, 32»да эрийди, зичлиги 1335 кг/м3 (10° да). Г. иссиқлик таъсирига чидамсиз, гигроскопик модда, қиздирилганда (100° дан ю кори да) портлаши мумкин. Парчаланганда аммиак, азот ва сув ҳосил қилади. Сув, метанол ва этанол б-н турли нисбатда аралашади, лекин эфир ва бензолдя эримайди. Г. кислотали муҳитдаги сувли эритмада барқарор бўлиб, кимёвий реакцияларга оксидловчи сифатида ҳам, қайтарувчи сифатида ҳам кириша олади. Мас, темирни уч валентли бирикмаларидан икки валентли, мисни икки валентли бирикмаларидан бир валентли ва плутонийни тўрт валентли бирикмаларидан уч валентли бирикмаларигача қайтара олади. Ҳаво кислороди Г.ни секин NO2 ва Н2О2 га оксидлайди. Суюқ ҳолдаги Г. фаол оксидловчилар б-н алангаланиб шиддатли, бром, калий хромат, кумуш нитрат ва б. б-н суст реакция га киришади. Г. таркибидаги азот ва кислород атомларида бўлинмаган электрон жуфтлари борлиги сабабли мустаҳкам (барқарор) комплекслар ҳосил қилади. Унинг платина ва никель б-н ҳосил қилган комплекслари 100° га чидамли кам гигроскопик моддалардир. Г. кучли кислоталар б-н гидроксил-аммоний катиони тутувчи тузлар ҳосил қилади, булардан хлорид NH,OHC1, сульфат (NH3OH)2SO4 ва перхлорат NH3OHC1O4 лар аҳамиятлидир. Г. молекуласидаги водород атомлари турли анорганик ва органик крлдиқларга алмаштирилиши мумкин. Натижада гидроксиламинсульфонатлар, гипонитритлар, гипонитратлар олиш мумкин бўлади. Саноатда Г. платина катализатори иштирокида NO ни водород б-н қайтариб ёки нитрат кислотани палладий иштирокида гидрирлаб олинади. Г. ва унинг тузлари оксимлар, гидроксим кислоталари ва баъзи б. моддаларни синтез қилишда қўлланилади. Г. сульфати рангли фотова кинотасмада очилтиргич (проявитель) сифатида ишлатилади. Г. перхлорати эса ракета қаттиқ ёқилғиси учун оксидловчидир. Г. ва унинг тузлари заҳарли.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.