Gidroliz sanoati
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 289-b. — ziyouz.com
Gidroliz sanoati -ösimliklar va ularning çiqitlaridan turli organik birikmalar işlab çiqaruvçi sanoat tarmoği. Yoğoç (qipiği) yoki q. x. çiqindilari (makkajöxori sötasi, kungaboqar pöçoği, şulxa, ğözapoya va ş. k)ni gidroliz qilinganda uglevod qismi suv va issiqlik ta'sirida hamda katalizatorlar (mineral kislota va b.) iştirokida qand moddasiga aylanadi. Hosil bölgan qand moddasi (glyukoza, monoza va b.) bijğitilib, undan har xil spirt olinadi. Gidroliz vaqtida qand moddalari b-n birga furfurol, furan, turli organik kislotalar (mas, sirka, limon kislotasi va b.), oqsil-vitaminli yem qöşimçasi (drojji) kabi mahsulotlar hosil qilinadi. Hozirgi zamon texnologiyalari asosida işlab çiqariş yönalişlariga qarab gidroliz usuli b-n 1 t quruq yoğoç va q.x. çiqindilaridan çorva uçun 220 kg oqsil-vitaminli aralaş yem qöşimçasi yoki 35 kg oqsilli qöşimça va 175 l etil spirti yoxud 105—110 kg oqsilli qöşimça va 70—80 kg furfurol oliş mumkin. Özbekistonda Andijon gidroliz zdi 1953—94 y.larda işladi (q. Andijon biokimyo zavodi), Farğona ş., Toşkent viloyatida (Yangiyöl ş.) gidroliz z-dlari bor (2001). Ularda etil spirti, furfurol, ksilit, oqsil-vitaminli qöşimça, trioksiglutar kislota va b. mahsulotlar işlab çiqariladi. G. s. çet mamlakatlardan AKŞ, Germaniya, Fransiya, RF, Vengriya, Polşada rivojlangan. Risqivoy Yoqubov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИДРОЛИЗ САНОАТИ -ўсимликлар ва уларнинг чиқитларидан турли органик бирикмалар ишлаб чиқарувчи саноат тармоғи. Ёғоч (қипиғи) ёки қ. х. чиқиндилари (маккажўхори сўтаси, кунгабоқар пўчоғи, шулха, ғўзапоя ва ш. к)ни гидролиз қилинганда углевод қисми сув ва иссиқлик таъсирида ҳамда катализаторлар (минерал кислота ва б.) иштирокида қанд моддасига айланади. Ҳосил бўлган қанд моддаси (глюкоза, моноза ва б.) бижғитилиб, ундан ҳар хил спирт олинади. Гидролиз вақтида қанд моддалари б-н бирга фурфурол, фуран, турли органик кислоталар (мас, сирка, лимон кислотаси ва б.), оқсил-витаминли ем қўшимчаси (дрожжи) каби маҳсулотлар ҳосил қилинади. Ҳозирги замон технологиялари асосида ишлаб чиқариш йўналишларига қараб гидролиз усули б-н 1 т қуруқ ёғоч ва қ.х. чиқиндиларидан чорва учун 220 кг оқсил-витаминли аралаш ем қўшимчаси ёки 35 кг оқсилли қўшимча ва 175 л этил спирти ёхуд 105—110 кг оқсилли қўшимча ва 70—80 кг фурфурол олиш мумкин. Ўзбекистонда Андижон гидролиз зди 1953—94 й.ларда ишлади (қ. Андижон биокимё заводи), Фарғона ш., Тошкент вилоятида (Янгийўл ш.) гидролиз з-длари бор (2001). Уларда этил спирти, фурфурол, ксилит, оқсил-витаминли қўшимча, триоксиглутар кислота ва б. маҳсулотлар ишлаб чиқарилади. Г. с. чет мамлакатлардан АКШ, Германия, Франция, РФ, Венгрия, Польшада ривожланган. Рисқивой Ёқубов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.