Gidrologik başorat

Gidrologik başorat daryo, köl yoki suv omborida yuz beradigan jarayonlar (muzlaş, eriş, toşiş, suv sarfi va b.)ning borişini ilmiy tarzda oldindan aniqlaş. Başorat qilinadigan jarayonlarning xiliga qarab, G. b. suvga doir taxmin yoki muzga doir taxminga bölinadi. Suvga doir taxminga mavsumiy oqim hajmi, toşqin yuz bergandagi oqim hajmi, suv tölib oqqan va suv toşqini paytlaridagi eng yuqori suv hajmi, turli davr (kun, oy, yil) uçun örtaça suv sarfi, tölib oqadigan payt qaçon yuz berişi va b.ni oldindan aytiş kiradi. Muzga doir taxminlar dare, köl yoki suv omborining muzlaşi va erişi, muz qalinligi va b.ni oldindan aytişni öz içiga oladi. G. b. qisqa muddatli (15 kun) va uzok, muddatli (bir neça oy) bölişi mumkin. G. b.ga qarab qişloq va suv xöjaligi, energetika taşkilotlari suvdan foydalaniş, energiya işlab çiqiş, suv omborlaridan foydalaniş, suv kam yillari undan oqilona foydalaniş, suv köp yillari aksinça inşootlarni, dalalarni, aholini seldan himoya etiş rejalari tuzadilar. G. b. tuzişda daryolarda kutilayotgan hodisalar va dare havzasidagi gidrometeorologik şaroitlar orasidagi boğliqlikdan foydalaniladi. Buning uçun gidrometeorologiya tarmoqlari taşkil etilib, ularda qorning balandligi, yoğinning miqdori, muzdan erigan suv miqdori, havo harorati va b. (boriş qiyii bölgan toğli hududlarda qorning qalinligi samolyotdagi maxsus asboblar b-n) ölçanadi. Olingan ma'lumotlar radio orqali markaziy gidrologik başorat xizmatiga kelib tuşadi, qayta işlanadi va turli başoratlar tuziladi. Agar hisoblangan va amaldagi ma'lumot orasidagi farq 0,67o dan oşiq bölmasa (a —meyordan örtaça kvadratik tebraniş) G. b. töğri deb hisoblanadi. Özbekiston daryolarida suğoriş va energetika uçun zarur gidrotexnika inşootlari qurilgan bölib, ular ve-getatsion davr (apr.—sent.) uçun örtaça va maksimal suv sarfi başorati, novegetatsion davr (okt.—mart) uçun örtaça suv sarfi ön kunlik va kundalik, çorak, oylik taxminlar, suv sathini keskin oşişi yoki kamayişi va nihoyat, sel kelişi taxminlari b-n ta'minlanadi.