Gidrostatik tortiş
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 299–300-b. — ziyouz.com
Gidrostatik tortiş -suyuqliklar va qattiq jismlar ziçligini ölçaş usuli. Arximed qonuniga asoslangan. Qattiq jismni ikki marta — dastlab havoda, söngra ziçligi ma'lum bölgan suyuqlik içida (odatda, distillangan suvda) ölçaş (tortiş) orqali şu jismning ziçligi aniqlanadi. Birinçi ölçaşda jism massasi aniqlanadi, har ikkala tortiş natijalariga köra esa uning hajmi topiladi. Suyuqlikning ziçligini aniqlaş uçun uning içiga massasi va hajmi aniq bölgan biror jismni (odatda, şişa qalqovuçni) tuşirib, maxsus tarozida tortib köriladi. Qanday aniqdikda ölçaş zarurligiga qarab, G. t. texnik, analitik yoki namuna (etalon) tarozida amalga oşiriladi. Ommaviy ölçaşlarda aniqligi kiçikroq, lekin işlatiş uçun qulay gidrostatik tarozidan (konstruksiyasini nemis kimyogari K. F. Mop 1849 y.da taklif qilgan) foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИДРОСТАТИК ТОРТИШ -суюқликлар ва қаттиқ жисмлар зичлигини ўлчаш усули. Архимед қонунига асосланган. Қаттиқ жисмни икки марта — дастлаб ҳавода, сўнгра зичлиги маълум бўлган суюқлик ичида (одатда, дистилланган сувда) ўлчаш (тортиш) орқали шу жисмнинг зичлиги аниқланади. Биринчи ўлчашда жисм массаси аниқланади, ҳар иккала тортиш натижаларига кўра эса унинг ҳажми топилади. Суюқликнинг зичлигини аниқлаш учун унинг ичига массаси ва ҳажми аниқ бўлган бирор жисмни (одатда, шиша қалқовучни) тушириб, махсус тарозида тортиб кўрилади. Қандай аниқдикда ўлчаш зарурлигига қараб, Г. т. техник, аналитик ёки намуна (эталон) тарозида амалга оширилади. Оммавий ўлчашларда аниқлиги кичикроқ, лекин ишлатиш учун қулай гидростатик тарозидан (конструкциясини немис кимёгари К. Ф. Mop 1849 й.да таклиф қилган) фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.