Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Gidroxinon

    Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 307–308-b. — ziyouz.com

    Gidroxinon (1,4 digidroksibenzol), paradioksibenzol, C6H4(OH)2 —organik birikma, ikki atomli fenol, rangsiz kristall modda. Mol. m. 110,11. Suyuklaniş t-rasi 173,8—174,8° (barkaror a-modifika-siya), 169° (beqaror u-modifikatsiya), qaynaş t-rasi 285— 287°. Ziçligi 1,36 g/sm3 (a-modifikatsiya), 1,325 g/sm3 (u-modifikatsiya). Issiq suv, spirt, efirda yaxşi, benzolda yomon eriydi. G.ning suvdagi eritmasi havoda oksidlanadi va qönğir tusga kiradi, işqoriy muhitda oksidlanişi tezlaşadi. Oksidlanganda xingidron va paraxinon hosil böladi. G. kuçli qaytaruvçi bölganligi sababli feling eritmasini sovuqda qaytara oladi. G.ni birinçi marta 1844 y. nemis kimyogari F. Vyoler xinondan olgan. Sanoatda G. quyidagi usullarda: 1) anilin sulfatni MpO2 yoki H2CgO4 iştirokida para-benzoxi-nongaça oksidlab temir kukunining suvdagi aralaşmasi b-n NaHgO3 iştirokida kaytarib; 2) fenolni 900° da 70% li H2O2 b-n, 75% li H3PO4 yoki 65% li NSYU4 iştirokida gidroksillab; 3) 1,4diizopropilbenzolni havo kislorodi b-n oksidlab va bisgidroperoksidni kislotali muhitda G. va atsetongaça gidrolizlab; 4) fenol va atseton ta'sir ettirib va hosil bölgan 4-izopropil-fenolni kislotali muhitda H2O2 b-n G. va atsetongaça oksidlab olinadi. Lab. şaroitida G. parabenzoxinonni SO2 ning suvdagi eritmasida kaytariş usuli b-n olinadi. G. fotografiyada, antioksidant, organik böyoqlar sanoatida yarim xom aşyo sifatida va analitik kimyoda turli elementlar hamda birikmalarni aniqlaşda işlatiladi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ГИДРОХИНОН (1,4 дигидроксибензол), парадиоксибензол, С6Н4(ОН)2 —органик бирикма, икки атомли фенол, рангсиз кристалл модда. Мол. м. 110,11. Суюкланиш т-раси 173,8—174,8° (баркарор а-модифика-ция), 169° (беқарор у-модификация), қайнаш т-раси 285— 287°. Зичлиги 1,36 г/см3 (а-модификация), 1,325 г/см3 (у-модификация). Иссиқ сув, спирт, эфирда яхши, бензолда ёмон эрийди. Г.нинг сувдаги эритмаси ҳавода оксидланади ва қўнғир тусга киради, ишқорий муҳитда оксидланиши тезлашади. Оксидланганда хингидрон ва парахинон ҳосил бўлади. Г. кучли қайтарувчи бўлганлиги сабабли фелинг эритмасини совуқда қайтара олади. Г.ни биринчи марта 1844 й. немис кимёгари Ф. Вёлер хинондан олган. Саноатда Г. қуйидаги усулларда: 1) анилин сульфатни МпО2 ёки Н2СгО4 иштирокида пара-бензохи-нонгача оксидлаб темир кукунининг сувдаги аралашмаси б-н NaHgO3 иштирокида кайтариб; 2) фенолни 900° да 70% ли Н2О2 б-н, 75% ли Н3РО4 ёки 65% ли НСЮ4 иштирокида гидроксиллаб; 3) 1,4диизопропилбензолни ҳаво кислороди б-н оксидлаб ва бисгидропероксидни кислотали муҳитда Г. ва ацетонгача гидролизлаб; 4) фенол ва ацетон таъсир эттириб ва ҳосил бўлган 4-изопропил-фенолни кислотали муҳитда Н2О2 б-н Г. ва ацетонгача оксидлаб олинади. Лаб. шароитида Г. парабензохинонни SO2 нинг сувдаги эритмасида кайтариш усули б-н олинади. Г. фотографияда, антиоксидант, органик бўёқлар саноатида ярим хом ашё сифатида ва аналитик кимёда турли элементлар ҳамда бирикмаларни аниқлашда ишлатилади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.