Ğilaylik
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 31–32-b. — ziyouz.com
Ğilaylik — közning noraso holati, bunda bir köz qoraçiği körilayotgan buyumga töğri qaragan, ikkinçisi esa burun tomonga (yaqinlaşuvçi Ğ.) yoki çekkaga (uzoqlaşuvçi Ğ.) oğgan böladi. Funksional Ğ. va falajlaniş ğilayligi farq qilinadi. Funksional Ğ.da köz taşqi mus-kullari, ularning optik apparati yoki köz tör pardasining funksiyalari buziladi. Köpinça yoş bolalarda uç-raydi. Bolalarda ikki közning hamkorlikda normal işlaş faoliyati 2—3 yoşidan boşlab rivojlanadi. Şu davrda bola qattiq qörqsa yoki qizamiq, skarlatina, difteriya, gripp kabi oğir yuqumli kasalliklar bilan kasallansa yoki köz nur sindiriş faoliyati normal rivojlanmasa, funksional Ğ. paydo böladi. Uni dori-darmon, uzoq davom etadigan turli köz maşqlari yoki operatsiya yöli bilan davolaş mumkin. Funkiional Ğ. da soğ köz qöl bilan berkitilsa, ğilay köz töğri tura oladi. Falajlaniş ğilayligida esa soğ köz qöl bilan berkitilsa, ğilay köz şundayligiça turaveradi, töğriga qaray olmaydi. Çunki uning taşqi muskullari şikastlangan yoki miya qobiği pardalarining yalliğlanişi natijasida butunlay falajlangan böladi. Bu Ğ.ni operatsiya yöli bilan davolaş qiyin. Ğilay qöz doim yaxşi körmaydi, çunki nur uning köz içi sariq doğida emas, balki öşa qiyşiq köz qoraçiği röparasidagi boşqa nuqtaga tuşadi. Şuning uçun Ğ.ni qança tez davolansa, şunça yaxşi. Birinçi nav-batda, bola közini tekşirtirib, közoynak taqdiriş kerak. Söngra uning köriş qobiliyatini östiriş uçun soğ köz berkitib qöyib, ğilay közga turli maşqlar buyuriladi. Bular foyda bermasa, operatsiya qilinadi. Hoz. mikroxirurgik yöl bilan 2—3 yaşar bolalardagi Ğ. tuzatilmoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҒИЛАЙЛИК — кўзнинг норасо ҳолати, бунда бир кўз қорачиғи кўрилаётган буюмга тўғри қараган, иккинчиси эса бурун томонга (яқинлашувчи Ғ.) ёки чеккага (узоқлашувчи Ғ.) оғган бўлади. Функционал Ғ. ва фалажланиш ғилайлиги фарқ қилинади. Функционал Ғ.да кўз ташқи мус-куллари, уларнинг оптик аппарати ёки кўз тўр пардасининг функциялари бузилади. Кўпинча ёш болаларда уч-райди. Болаларда икки кўзнинг ҳамкорликда нормал ишлаш фаолияти 2—3 ёшидан бошлаб ривожланади. Шу даврда бола қаттиқ қўрқса ёки қизамиқ, скарлатина, дифтерия, грипп каби оғир юқумли касалликлар билан касалланса ёки кўз нур синдириш фаолияти нормал ривожланмаса, функционал Ғ. пайдо бўлади. Уни дори-дармон, узоқ давом этадиган турли кўз машқлари ёки операция йўли билан даволаш мумкин. Функиионал Ғ. да соғ кўз қўл билан беркитилса, ғилай кўз тўғри тура олади. Фалажланиш ғилайлигида эса соғ кўз қўл билан беркитилса, ғилай кўз шундайлигича тураверади, тўғрига қарай олмайди. Чунки унинг ташқи мускуллари шикастланган ёки мия қобиғи пардаларининг яллиғланиши натижасида бутунлай фалажланган бўлади. Бу Ғ.ни операция йўли билан даволаш қийин. Ғилай қўз доим яхши кўрмайди, чунки нур унинг кўз ичи сариқ доғида эмас, балки ўша қийшиқ кўз қорачиғи рўпарасидаги бошқа нуқтага тушади. Шунинг учун Ғ.ни қанча тез даволанса, шунча яхши. Биринчи нав-батда, бола кўзини текширтириб, кўзойнак тақдириш керак. Сўнгра унинг кўриш қобилиятини ўстириш учун соғ кўз беркитиб қўйиб, ғилай кўзга турли машқлар буюрилади. Булар фойда бермаса, операция қилинади. Ҳоз. микрохирургик йўл билан 2—3 яшар болалардаги Ғ. тузатилмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.