Gilli minerallar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 317–318-b. — ziyouz.com
Gilli minerallar - gillarning asosiy tarkibiy qismi bölgan va ularning fizik-kimyoviy, mexanik va b. xususiyatlarini belgilovçi suvli silikatlar guruhi. Yer yuzasidagi alyuminiy va magmatik hamda metaformik toğ jinslari silikatlarining nuraş mahsuli. Nuraş natijasida nuraş va sedimentatsiya muhiti fizik-kimyoviy şaroitlarining özgarişiga boğliq holda G.m. içki tuzilişi va kimyoviy tarkibining bosqiçmabosqiç özgarişi sodir böladi. G. m. zarralarining ölçami 0,01 mm dan oşmaydi. Kristall strukturasiga köra G.m. qatlamli va soxta qatlamli silikatlarga kiradi. G. m. strukturasidagi kristall-kimyoviy farqlar ularning kimyoviy tarkibidagi farklariga muvofiq keladi. Şu xususiyatlariga köra G. m. bir-biridan keskin farqlanadi. Mac, montmorillonitli minerallar juda yuqori özaro modda almaşinuv va adsorbsion xossalariga ega, kaolinitli minerallarda esa bu xususiyatlar kamroq namoyon bölgan. Gidro-slyudalar guruhiga mansub G. m. qizdirilganda hajmi juda kattalaşadi. G. m.ni aniqlaşda infraqizil spektroskopiyadan, kimyoviy rentgen, elektron-mikroskopik, termik metodlardan foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИЛЛИ МИНЕРАЛЛАР - гилларнинг асосий таркибий қисми бўлган ва уларнинг физик-кимёвий, механик ва б. хусусиятларини белгиловчи сувли силикатлар гуруҳи. Ер юзасидаги алюминий ва магматик ҳамда метаформик тоғ жинслари силикатларининг нураш маҳсули. Нураш натижасида нураш ва седиментация муҳити физик-кимёвий шароитларининг ўзгаришига боғлиқ ҳолда Г.м. ички тузилиши ва кимёвий таркибининг босқичмабосқич ўзгариши содир бўлади. Г. м. зарраларининг ўлчами 0,01 мм дан ошмайди. Кристалл структурасига кўра Г.м. қатламли ва сохта қатламли силикатларга киради. Г. м. структурасидаги кристалл-кимёвий фарқлар уларнинг кимёвий таркибидаги фаркларига мувофиқ келади. Шу хусусиятларига кўра Г. м. бир-биридан кескин фарқланади. Mac, монтмориллонитли минераллар жуда юқори ўзаро модда алмашинув ва адсорбцион хоссаларига эга, каолинитли минералларда эса бу хусусиятлар камроқ намоён бўлган. Гидро-слюдалар гуруҳига мансуб Г. м. қиздирилганда ҳажми жуда катталашади. Г. м.ни аниқлашда инфрақизил спектроскопиядан, кимёвий рентген, электрон-микроскопик, термик методлардан фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.