Gilli slanets
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 318-b. — ziyouz.com
Gilli slanets (nem. Greisen — parçalaniş), aspid, qoplama slanets — gilli minerallardan taşkil topgan çökindi toğ jinsi. Gillarning Yer pöstida bosim ta'sirida ziçlanişidan va qisman qayta kristallanişidan hosil böladi. Keyinçalik özgarib fillita yoki xloritli slanetsga aylanadi. G. s. qatlaniş, ajraliş xossasiga ega. Suvda ivimaydi. Gilga nisbatan qattiq. Geosinklinal çökindilariga xos. Tarkibida gildan taşqari kvars, slyuda, dala şpati va b. mineral zarralari ham böladi. Qora, kulrang, goho yaşil rangda uçraydi. Özbekistonda Nurota, Zirabuloq-Ziyovuddin, Çatqol-Qurama toğlarida keng tarqalgan. Xöjalikda G. s.ning yonuvçi turlari yoqilği sifatida, boşqa turlari qurilişda, qoplama material, ba'zi bir elektr asboblari, qalam tayyorlaşda, q.x.da öğit sifatida işlatiladi. Tarkibida kianit, disten va andaluzit bölgan G. s. yuqori t-raga çidamli material sifatida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИЛЛИ СЛАНЕЦ (нем. Greisen — парчаланиш), аспид, қоплама сланец — гилли минераллардан ташкил топган чўкинди тоғ жинси. Гилларнинг Ер пўстида босим таъсирида зичланишидан ва қисман қайта кристалланишидан ҳосил бўлади. Кейинчалик ўзгариб филлита ёки хлоритли сланецга айланади. Г. с. қатланиш, ажралиш хоссасига эга. Сувда ивимайди. Гилга нисбатан қаттиқ. Геосинклиналь чўкиндиларига хос. Таркибида гилдан ташқари кварц, слюда, дала шпати ва б. минерал зарралари ҳам бўлади. Қора, кулранг, гоҳо яшил рангда учрайди. Ўзбекистонда Нурота, Зирабулоқ-Зиёвуддин, Чатқол-Қурама тоғларида кенг тарқалган. Хўжаликда Г. с.нинг ёнувчи турлари ёқилғи сифатида, бошқа турлари қурилишда, қоплама материал, баъзи бир электр асбоблари, қалам тайёрлашда, қ.х.да ўғит сифатида ишлатилади. Таркибида кианит, дистен ва андалузит бўлган Г. с. юқори т-рага чидамли материал сифатида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.