Gilmoya
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 318-b. — ziyouz.com
Gilmoya — gil turlaridan biri. Montmorillonitdan iborat. Özbekistonda G.ni gilvata, toğ yoği, kök şiram, soz kesak, toşsovun ham deyişadi. G. asosan dengiz va okean tublarida vulkan kullari va gillarning işqorli muhitda fizik va kimyoviy özgarişidan hosil böladi. Rangi oq, yaşil, kulrang, qönğir va h.k. Sovunga öxşaş, yumşoq, issiqda tez qurib, toşga aylanadi. Suvda hajmi 2—15 baravar oşadi. G. har xil moddalar, radioaktiv elementlarni yutiş (adsorbsiya) xususiyatiga ham ega. 1110— 1125° qizdirilsa, köpçib, ğovakli toş — keramzitga aylanadi. G. rezina, qoğoz, metallurgiya, oziq-ovqat sanoatida, tibbiyot va q. x.da köplab işlatiladi. G. bör va paleogen davri katlamlarida keng tarqalgan. Özbekistonda 200 ga yaqin G. konlari borligi aniqlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИЛМОЯ — гил турларидан бири. Монтмориллонитдан иборат. Ўзбекистонда Г.ни гилвата, тоғ ёғи, кўк ширам, соз кесак, тошсовун ҳам дейишади. Г. асосан денгиз ва океан тубларида вулкан куллари ва гилларнинг ишқорли муҳитда физик ва кимёвий ўзгаришидан ҳосил бўлади. Ранги оқ, яшил, кулранг, қўнғир ва ҳ.к. Совунга ўхшаш, юмшоқ, иссиқда тез қуриб, тошга айланади. Сувда ҳажми 2—15 баравар ошади. Г. ҳар хил моддалар, радиоактив элементларни ютиш (адсорбция) хусусиятига ҳам эга. 1110— 1125° қиздирилса, кўпчиб, ғовакли тош — керамзитга айланади. Г. резина, қоғоз, металлургия, озиқ-овқат саноатида, тиббиёт ва қ. х.да кўплаб ишлатилади. Г. бўр ва палеоген даври катламларида кенг тарқалган. Ўзбекистонда 200 га яқин Г. конлари борлиги аниқланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.