Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Gilos

    Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 319–320-b. — ziyouz.com

    Gilos (Cerasus avium L.) — ra'noguldoşlar (atirgullilar oilasi)ga mansub danakli meva daraxti. Yovvoyi holda Örta va Jan. Yevropa, Eron, Kavkaz, Ukraina, Moldovada uçraydi. Yevropa mamlakatlari, Turkiya, Eron, Afğoniston, Xitoy, Yaponiya, Ukrainaning jan., Kavkaz, Boltiqböyi va Örta Osiyoda ekiladi. G. daraxtining böyi 10—15 m (ba'zan 30 m gaça boradi), şoxlari qalin, yoyilib ösadi. Bargi çöziq-tuxumsimon, töq yaşil. Guli oq, ikki jinsli, gulbandi uzun. Mevasining şakli dumalo q, yuraksimon, eti şirali, sirti tekis. Eng ertagi danakli meva. Tarki-bida 7—15% qand, 0,36—1,1% kislota, vitaminlar, 0,2% oşlovçi va 0,7% gaça pektin moddasi bor. Yangiligida iste'mol qilinadi, kompot, murabbo, tayyorlanadi. G. asal beradigan ösimliklar qatoriga kiradi. Danagi mağzida 30% gaça parfyumeriya sanoatida işlatiladigan moy bor. G. unumdor, nam, mö'tadil yerlarda yaxşi ösadi, yoruğlik va issiqlikka talabçan. Köçati ekilgandan keyin 4— 5-yili hosilga kiradi. Daraxti 100 yilgaça yaşaydi, tupi 150—300 kg hosil beradi. Asosan mart—apr.da gullaydi, may—iyunda pişadi. Yozi issiq xududlarda yaxşi ösmaydi. Namga talabçan. Asosan magellab olçasi yoki yovvoyi olçaga payvandlab köpaytiriladi. Köçati suğorilib, tagi yumşatilib turiladi. G. yoşartiriş maqsadida 2—3 yillik şoxlari butalib, daraxti qöşimça oziqlantiriladi. G. uçun ayniqsa yelim oqiş kasalligi ğoyat xavfli. Erta bahor va yozda insektitsidlar va fungitsidlarning biron turi b-n 2— 3 marta işlov beriladi. Navlari. G.ning 100 ga yaqin navi ma'lum. Özbekistonda G.ning Savri surxoni, Qora gilos, Sariq gilos, Bahor, Reverşon, Sariq drogana, Çkalov navlari köp ekiladi. Sultan Xolnazarov.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ГИЛОС (Cerasus avium L.) — раъногулдошлар (атиргуллилар оиласи)га мансуб данакли мева дарахти. Ёввойи ҳолда Ўрта ва Жан. Европа, Эрон, Кавказ, Украина, Молдовада учрайди. Европа мамлакатлари, Туркия, Эрон, Афғонистон, Хитой, Япония, Украинанинг жан., Кавказ, Болтиқбўйи ва Ўрта Осиёда экилади. Г. дарахтининг бўйи 10—15 м (баъзан 30 м гача боради), шохлари қалин, ёйилиб ўсади. Барги чўзиқ-тухумсимон, тўқ яшил. Гули оқ, икки жинсли, гулбанди узун. Мевасининг шакли думало қ, юраксимон, эти ширали, сирти текис. Энг эртаги данакли мева. Тарки-бида 7—15% қанд, 0,36—1,1% кислота, витаминлар, 0,2% ошловчи ва 0,7% гача пектин моддаси бор. Янгилигида истеъмол қилинади, компот, мураббо, тайёрланади. Г. асал берадиган ўсимликлар қаторига киради. Данаги мағзида 30% гача парфюмерия саноатида ишлатиладиган мой бор. Г. унумдор, нам, мўътадил ерларда яхши ўсади, ёруғлик ва иссиқликка талабчан. Кўчати экилгандан кейин 4— 5-йили ҳосилга киради. Дарахти 100 йилгача яшайди, тупи 150—300 кг ҳосил беради. Асосан март—апр.да гуллайди, май—июнда пишади. Ёзи иссиқ худудларда яхши ўсмайди. Намга талабчан. Асосан магеллаб олчаси ёки ёввойи олчага пайвандлаб кўпайтирилади. Кўчати суғорилиб, таги юмшатилиб турилади. Г. ёшартириш мақсадида 2—3 йиллик шохлари буталиб, дарахти қўшимча озиқлантирилади. Г. учун айниқса елим оқиш касаллиги ғоят хавфли. Эрта баҳор ва ёзда инсектицидлар ва фунгицидларнинг бирон тури б-н 2— 3 марта ишлов берилади. Навлари. Г.нинг 100 га яқин нави маълум. Ўзбекистонда Г.нинг Саври сурхони, Қора гилос, Сариқ гилос, Баҳор, Ревершон, Сариқ дрогана, Чкалов навлари кўп экилади. Султан Холназаров.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.