Ginetsey
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 325-b. — ziyouz.com
Ginetsey (yun. gyne — ayol, oikion — uy, boşpana) — gulning reproduktiv qismi, hamma mevabargçalar yiğindisi. Bir-biri b-n qöşilmagan, erkin joylaşgan, har biri alohida uruğçi hosil qiladigan mevabargçalardan iborat G. apokarp G. deb ataladi. Apokarpli G. eng sodda bölib, magnoliya, pion va ayiqtovonlar uçun xos. Ba'zan G. bitta mevabargça (uruğçi)dan iborat (mas, burçoqdoşlarda). Evolyutsiya davomida mevabargçalar qöşilib ketib, 3 xil tipdagi senokarp G. hosil böladi. Yon tomonlari b-n özaro qöşilib ösgan yopiq mevabargçalar (ularning uruğ kurtagi çoklari böylab, ya'ni uyaçalar burçagida joylaşgan) sinkarp G. hosil qiladi (lola). Sinkarp G.dan ayrim mevabargçalarning ajralib çiqişi, birok ular qirralarining ajralib ketmasligi tufayli parakarp G. hosil böladi (bodring, qovoq, lolaqizğaldoq). Parakarp G. bir uyali bölişi va uruğkurtaklari G. devorida joylaşganligi b-n sinkarp G.dan farq qiladi. Boşqa hollarda parakarp G. bevosita apokarp G.dan kelib çiqqan. Sinkarp G. tugunçasi tösiqlarining yöqolib ketişi natijasida bir uyali lizikarp G. vujudga kelgan. Özaro qöşilib ketgan bir neça mevabargçalardan hosil bölgan G. murakkab uruğçi deyiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИНЕЦЕЙ (юн. gyne — аёл, oikion — уй, бошпана) — гулнинг репродуктив қисми, ҳамма мевабаргчалар йиғиндиси. Бир-бири б-н қўшилмаган, эркин жойлашган, ҳар бири алоҳида уруғчи ҳосил қиладиган мевабаргчалардан иборат Г. апокарп Г. деб аталади. Апокарпли Г. энг содда бўлиб, магнолия, пион ва айиқтовонлар учун хос. Баъзан Г. битта мевабаргча (уруғчи)дан иборат (мас, бурчоқдошларда). Эволюция давомида мевабаргчалар қўшилиб кетиб, 3 хил типдаги ценокарп Г. ҳосил бўлади. Ён томонлари б-н ўзаро қўшилиб ўсган ёпиқ мевабаргчалар (уларнинг уруғ куртаги чоклари бўйлаб, яъни уячалар бурчагида жойлашган) синкарп Г. ҳосил қилади (лола). Синкарп Г.дан айрим мевабаргчаларнинг ажралиб чиқиши, бирок улар қирраларининг ажралиб кетмаслиги туфайли паракарп Г. ҳосил бўлади (бодринг, қовоқ, лолақизғалдоқ). Паракарп Г. бир уяли бўлиши ва уруғкуртаклари Г. деворида жойлашганлиги б-н синкарп Г.дан фарқ қилади. Бошқа ҳолларда паракарп Г. бевосита апокарп Г.дан келиб чиққан. Синкарп Г. тугунчаси тўсиқларининг йўқолиб кетиши натижасида бир уяли лизикарп Г. вужудга келган. Ўзаро қўшилиб кетган бир неча мевабаргчалардан ҳосил бўлган Г. мураккаб уруғчи дейилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.