Gipergen jarayonlar

Gipergen jarayonlar - Yer pösti va uning yuzasidagi mineral moddalarning atmosfera, gidrosfera va tirik organizmlar ta'sirida past t-ralarda kimyoviy va fizik özgarişi. G. j. kimyoviy ajraliş, eriş, gidroliz, gidratatsiya, oksidlaniş, karbonatlaniş va b. hodisalarda namoyon böladi. G. j. ta'sirida quyidagilar kelib çiqadi: foydali qazilmalarning oksidlanişi va nuraş pöstining vujudga kelişi, tuproq hosil bölişi, yer osti, daryo, köl, dengiz va okeanlar suv tarkibining şakllanişi, xemogen va biogen çökişning yuzaga kelişi, çökişning diagenez va ilk epigenezi. Endogen jarayonlar uçun asosiy omillar t-ra va bosim bölsa, G. j. uçun muhitning işqorlilik yoki kislotalilik darajasi va oksidlaniş-tiklaniş imkoniyati muhimdir. Biogeokimyoviy jarayonlar ham katta rol öynaydi. G. j. ning muhim taşqi omili iqlim bölib, G. j.ning yer yuzasida joylaşiş qonuniyati — zonallik esa ilk bor V. V. Dokuçayev tomonidan aniqlangan. G. j. natijasida qimmatbaho foydali qazilma konlar vujudga keladi.