Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Gipergen minerallar

    Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 328-b. — ziyouz.com

    Gipergen minerallar - giper genez zonasida, ya'ni Yer pöstining eng yuqori qismida past t-ra va bosimda hosil bölgan minerallar. Eng köp tarqalgan G. m.ga silikat jinslarining nuraşidan xrsil bölgan gilli minerallar kiradi. Gidroksidlar, kislorod kislotasi tuzlari (sulfatlar, karbonatlar, nitratlar va b.) köp uçraydi. G. m.ga gidratatsiya (kristall panjarasiga molekulyar suv yoki gidroksidning kirişi), elementlarning yuqori darajada oksidlaniş (temir, marganets, oltingugurt va b.) xususiyatlari xos. G. m. hosil bölişida kislorod, suv, karbonat, sulfat, xlorid va fosfat kislotalarining ionlari asosiy rol uynaydi. Bundan taşkari iqlim, relyef, minerallarning fizik, kimyoviy xususiyatlari hamda ösimlik va hayvonlarning faoliyati ham ahamiyatli. G. m. çökindi konlarni va qad nuraş pöstining foydali qazilmalari (boksit, gil, ohaktoş, kumir, tuz hamda temir va marganets rudalari)ni izlaşda muhim ahamiyatga ega.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ГИПЕРГЕН МИНЕРАЛЛАР - гипер генез зонасида, яъни Ер пўстининг энг юқори қисмида паст т-ра ва босимда ҳосил бўлган минераллар. Энг кўп тарқалган Г. м.га силикат жинсларининг нурашидан хрсил бўлган гилли минераллар киради. Гидроксидлар, кислород кислотаси тузлари (сульфатлар, карбонатлар, нитратлар ва б.) кўп учрайди. Г. м.га гидратация (кристалл панжарасига молекуляр сув ёки гидроксиднинг кириши), элементларнинг юқори даражада оксидланиш (темир, марганец, олтингугурт ва б.) хусусиятлари хос. Г. м. ҳосил бўлишида кислород, сув, карбонат, сульфат, хлорид ва фосфат кислоталарининг ионлари асосий роль уйнайди. Бундан ташкари иқлим, рельеф, минералларнинг физик, кимёвий хусусиятлари ҳамда ўсимлик ва ҳайвонларнинг фаолияти ҳам аҳамиятли. Г. м. чўкинди конларни ва қад нураш пўстининг фойдали қазилмалари (боксит, гил, оҳактош, кумир, туз ҳамда темир ва марганец рудалари)ни излашда муҳим аҳамиятга эга.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.