Giperonlar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 330-b. — ziyouz.com
Giperonlar (giper...) — massasi neytron massasidan katta bölgan beqaror oğir barionlar. G. yaşaş vaqti 10 10 s, ya'ni yadro vakti (10~23 s) dan ança katta. Lyambda (L°), sigma (Z+, IP, Z»). ksi (3-, H°) va omega (Q.) G.i mavjud. G.ning yuqori qismidagi işoraning mutlaq qiymati elektron zaryadiga teng elektr zaryadining işorasini körsatadi. Barça G. spini 1/2 ga teng, fakat O. niki 3/2. G. kuçsiz özaro ta'sir natijasida nuklonlarga va yengil zarralar: ya-mezonlar, elektronlar, neytrinoga parçalanadi va uzoq yaşaydi. Ular Vilson kamerasida iz qoldiradi. G. bir neça GeV energiyali proton tezlatkiçlarda olinadi. L0-, Z», Ye- yoki Q- zarralar har doim pion yoki nuklon b-n birga paydo böladi, şuning uçun G. ajibzarralar deyiladi. G.ning ajibligi yana şundaki, kutilganga nisbatan 1014 marta sekin parçalanadi. L°- zarra (giperon) proton va piondan 37 MeV oğir, u neytral, Z- zarra (giperon) L°- zarradan 78 MeV oğir, l~ giperon L°- zarradan 205 MeV oğir. Har bir G.ning antizarrasi — antigiperon mavjud. Ular G.dan elektr va barion zaryadlarining işorasi b-n farklanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИПЕРОНЛАР (гипер...) — массаси нейтрон массасидан катта бўлган беқарор оғир барионлар. Г. яшаш вақти 10 10 с, яъни ядро вакти (10~23 с) дан анча катта. Лямбда (Л°), сигма (Z+, IP, Z»). кси (3-, H°) ва омега (Q.) Г.и мавжуд. Г.нинг юқори қисмидаги ишоранинг мутлақ қиймати электрон зарядига тенг электр зарядининг ишорасини кўрсатади. Барча Г. спини 1/2 га тенг, факат О. ники 3/2. Г. кучсиз ўзаро таъсир натижасида нуклонларга ва енгил зарралар: я-мезонлар, электронлар, нейтринога парчаланади ва узоқ яшайди. Улар Вильсон камерасида из қолдиради. Г. бир неча ГэВ энергияли протон тезлаткичларда олинади. Л0-, Z», Е- ёки Q- зарралар ҳар доим пион ёки нуклон б-н бирга пайдо бўлади, шунинг учун Г. ажибзарралар дейилади. Г.нинг ажиблиги яна шундаки, кутилганга нисбатан 1014 марта секин парчаланади. Л°- зарра (гиперон) протон ва пиондан 37 МэВ оғир, у нейтрал, Z- зарра (гиперон) Л°- заррадан 78 МэВ оғир, л~ гиперон Л°- заррадан 205 МэВ оғир. Ҳар бир Г.нинг антизарраси — антигиперон мавжуд. Улар Г.дан электр ва барион зарядларининг ишораси б-н фаркланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.