Giperosmiya
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 330–331-b. — ziyouz.com
Giperosmiya (giper... va yun. Osme — hid, hid seziş) — hidga öta sezgirlik holati. Köproqhomiladorlikda kuzatiladi; biror kasallik belgisi bölişi ham mumkin. G.ga burun böşliği şilliq pardasidagi har xil hidlarni aniqlovçi va «tutib oluvçi» nerv tolalari retseptor nuqtalarining ortiqça qözğalişi sabab böladi.
.GIPERPARATIREOZ [giper... va lot. (glandula) parathyreoidea — qalqonsimon bez oldi bezi] — qalqonsimon bez oldi bezi adenomask yoki giperplaziyasi oqibatida kelib çiqadigan endokrin kasallik. Bunda qalqonsimon bez oldi bezi gormoni (paratgormon)ning köp işlab çiqarilişi kalsiy va fosfor almaşinuvining keskin buzilişiga sabab böladi. Natijada fosfor va kalsiy birikmalari suyaklardan yuvilib, suyaklar yumşaşi, qiyşayişi va sinişi, muskullar zaiflaşişi, umurtqalar osteoporozi, nefrokalsinoz, qon plazmasi va siydikda kalsiy köpayib ketişi, ruhiy özgarişlar röy beradi. G.ning ayrim şaklida kalsiy içki a'zolarda, xususan buyrakda yiğiladi (buyrak şakli), bunda buyrak va siydik yöllarida toş paydo böladi. Köproq ayollarda kuzatiladi. Davo asosan ösmani olib taşlaş, suyak şaklida — ortopedik usullar, buyrak-toş kasalligida jarrohlik usuli qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИПЕРОСМИЯ (гипер... ва юн. Osme — ҳид, ҳид сезиш) — ҳидга ўта сезгирлик ҳолати. Кўпроқҳомиладорликда кузатилади; бирор касаллик белгиси бўлиши ҳам мумкин. Г.га бурун бўшлиғи шиллиқ пардасидаги ҳар хил ҳидларни аниқловчи ва «тутиб олувчи» нерв толалари рецептор нуқталарининг ортиқча қўзғалиши сабаб бўлади.
.ГИПЕРПАРАТИРЕОЗ [гипер... ва лот. (glandula) parathyreoidea — қалқонсимон без олди бези] — қалқонсимон без олди бези аденомаск ёки гиперплазияси оқибатида келиб чиқадиган эндокрин касаллик. Бунда қалқонсимон без олди бези гормони (паратгормон)нинг кўп ишлаб чиқарилиши кальций ва фосфор алмашинувининг кескин бузилишига сабаб бўлади. Натижада фосфор ва кальций бирикмалари суяклардан ювилиб, суяклар юмшаши, қийшайиши ва синиши, мускуллар заифлашиши, умуртқалар остеопорози, нефрокальциноз, қон плазмаси ва сийдикда кальций кўпайиб кетиши, руҳий ўзгаришлар рўй беради. Г.нинг айрим шаклида кальций ички аъзоларда, хусусан буйракда йиғилади (буйрак шакли), бунда буйрак ва сийдик йўлларида тош пайдо бўлади. Кўпроқ аёлларда кузатилади. Даво асосан ўсмани олиб ташлаш, суяк шаклида — ортопедик усуллар, буйрак-тош касаллигида жарроҳлик усули қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.