Gipotalamus
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 339-b. — ziyouz.com
Gipotalamus (gipo... va yun. thalamos — xona,) gipotalamik soha — miyadagi köruv börtiğining ostki qismi; unda vegetativ nerv sistemasining markazlari joylaşgan; gipofiz b-n uzviy boğlangan. G.da nerv hujayralarining 30 juftdan ortiq töplamlari — yadrolari bor. Şu nerv xujayralari vazopressin va oksitotsin degan hamda gipofizdan çiqadigan neyrogormonlarni, şuningdek, gipofiz ta'sirida gormonlarning ajralişini kuçaytiruvçi yoki susaytiruvçi rilizing-omillarni hosil qiladi. Ular gipofizga ta'sir körsatadi va uni turli xil murakkab gormonlar ajratişga majbur etadi. G. t.-raning salgina özgarişini, organizmdagi qand, tuz, suv, gormonlar va b. moddalar miqdorining andak bölsada, özgarişini sezadigan retseptorlar b-n ta'minlangan. G. moddalar almaşinuvini, yurak-tomir, ovqat hazm qiliş, ajratiş sistemalari va içki sekretsiya bezlari faoliyatini, uyqu, sergaklik, x.ayajonlaniş mexanizmlarini boşqaradi. Nerv va endokrin sistemalar örtasida aloqa boğlaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИПОТАЛАМУС (гипо... ва юн. thalamos — хона,) гипоталамик соҳа — миядаги кўрув бўртиғининг остки қисми; унда вегетатив нерв системасининг марказлари жойлашган; гипофиз б-н узвий боғланган. Г.да нерв ҳужайраларининг 30 жуфтдан ортиқ тўпламлари — ядролари бор. Шу нерв хужайралари вазопрессин ва окситоцин деган ҳамда гипофиздан чиқадиган нейрогормонларни, шунингдек, гипофиз таъсирида гормонларнинг ажралишини кучайтирувчи ёки сусайтирувчи рилизинг-омилларни ҳосил қилади. Улар гипофизга таъсир кўрсатади ва уни турли хил мураккаб гормонлар ажратишга мажбур этади. Г. т.-ранинг салгина ўзгаришини, организмдаги қанд, туз, сув, гормонлар ва б. моддалар миқдорининг андак бўлсада, ўзгаришини сезадиган рецепторлар б-н таъминланган. Г. моддалар алмашинувини, юрак-томир, овқат ҳазм қилиш, ажратиш системалари ва ички секреция безлари фаолиятини, уйқу, сергаклик, х.аяжонланиш механизмларини бошқаради. Нерв ва эндокрин системалар ўртасида алоқа боғлайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.