Gipotermiya
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 340-b. — ziyouz.com
Gipotermiya (gipo... va yun. therme — issiqlik) — odam va issiq qonli hayvonlarda t-raning odatdagidan pasayişi; bunga organizmda issiqlikning hosil bölişidan köra köproq sarflanişi sabab böladi. Termoregulyatsiya (issiqlikning idora etilişi) buzilganda, mastlik, qon yöqotiş, şok holatlarida organizmda issiqlik hosil bölişi b-n uning taşqariga çiqarilişi örtasidagi nisbat buzilib, gavda t-rasi pasayişi mumkin. G. tabiiy va sun'iy böladi. Tabiiy G. köpgina hayvonlarning qişki uyquga moslaşiş jarayonidir, bunda gavda t-rasi tuşib ketganda ham ular bemalol yaşay oladi. G. şaroitida moddalar almaşinuvi, qon aylanişi, töqimalarning kislorodga bölgan ehtiyoji keskin kamayadi. Bu esa tibbiyot amaliyotida odamning ham gavda t-rasini sun'iy tuşiriş imkoniyatini beradi. Gavda t-rasini sun'iy tuşiriş uçun vegetativ nerv sistemasiga ta'sir etadigan turli doridarmonlardan foydalaniladi. Sun'iy G.ning umumiy va mahalliy xillari bor. Sun'iy G. gipertermiyaning xavfli şaklida, kalla suyagi — miya şikastlanişlari, me'da va ön ikki barmoq içak yarasining qonaydigan xillarini davolaşda qöllaniladi. Undan jarrohlik, ayniqsa yurakni operatsiya qilişda keng foydalaniladi, natijada qon aylanişi qisman yoki töla töxtatib qöyiladi, natijada a'zo va töqimalarda kislorod tanqisligi xavfi yöqoladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИПОТЕРМИЯ (гипо... ва юн. therme — иссиқлик) — одам ва иссиқ қонли ҳайвонларда т-ранинг одатдагидан пасайиши; бунга организмда иссиқликнинг ҳосил бўлишидан кўра кўпроқ сарфланиши сабаб бўлади. Терморегуляция (иссиқликнинг идора этилиши) бузилганда, мастлик, қон йўқотиш, шок ҳолатларида организмда иссиқлик ҳосил бўлиши б-н унинг ташқарига чиқарилиши ўртасидаги нисбат бузилиб, гавда т-раси пасайиши мумкин. Г. табиий ва сунъий бўлади. Табиий Г. кўпгина ҳайвонларнинг қишки уйқуга мослашиш жараёнидир, бунда гавда т-раси тушиб кетганда ҳам улар бемалол яшай олади. Г. шароитида моддалар алмашинуви, қон айланиши, тўқималарнинг кислородга бўлган эҳтиёжи кескин камаяди. Бу эса тиббиёт амалиётида одамнинг ҳам гавда т-расини сунъий тушириш имкониятини беради. Гавда т-расини сунъий тушириш учун вегетатив нерв системасига таъсир этадиган турли доридармонлардан фойдаланилади. Сунъий Г.нинг умумий ва маҳаллий хиллари бор. Сунъий Г. гипертермиянинг хавфли шаклида, калла суяги — мия шикастланишлари, меъда ва ўн икки бармоқ ичак ярасининг қонайдиган хилларини даволашда қўлланилади. Ундан жарроҳлик, айниқса юракни операция қилишда кенг фойдаланилади, натижада қон айланиши қисман ёки тўла тўхтатиб қўйилади, натижада аъзо ва тўқималарда кислород танқислиги хавфи йўқолади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.