Gipoteza
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 339–340-b. — ziyouz.com
Gipoteza (yun. hypothesis — asos, taxmin) — hodisalarning qonuniy (sababli) boğlanişi töğrisidagi taxm. mulohaza, faraz. G. ilmiy bilişni rivojlantiriş uçun asos böladi. G.ning mantiqiy jihatdan tahlil qiliş (taqqoslaş, analiz va sintez, mavhumlaştiriş va umumiylaştiriş) asosida bevosita bilimga ötiş, sababiy boğlaniş asosida qonuniyatlarni oçiş kabi bosqiçlari bor. Umumiy G. bir guruh hodisalar, jarayonlar xususiyati va sababi töğrisidagi, xususiy G. alohida, yakka hodisalar, jarayonlar sababi töğrisidagi taxmindir. Har qanday G. tekşirişni talab qiladi. Natijada uning ehtimolligi ortadi yoki kamayadi, haqiqatligi isbotlanadi yoki rad etiladi. Yangi faktlarni eski nazariyalar b-n izohlaş mumkin bölmaganda, çeklangan miqdordagi faktlar va kuzatişlarni izohlaşda G.ga ehtiyoj tuğiladi. U keyingi bilimlarga, tekşirişlarga yöl oçadi, yangi nazariyalar esa yana boşqa G.ni tuğdiradi. G. biliş jarayonining ajralmas qismi sifatida muhim ahamiyatga egadir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИПОТЕЗА (юн. hypothesis — асос, тахмин) — ҳодисаларнинг қонуний (сабабли) боғланиши тўғрисидаги тахм. мулоҳаза, фараз. Г. илмий билишни ривожлантириш учун асос бўлади. Г.нинг мантиқий жиҳатдан таҳлил қилиш (таққослаш, анализ ва синтез, мавҳумлаштириш ва умумийлаштириш) асосида бевосита билимга ўтиш, сабабий боғланиш асосида қонуниятларни очиш каби босқичлари бор. Умумий Г. бир гуруҳ ҳодисалар, жараёнлар хусусияти ва сабаби тўғрисидаги, хусусий Г. алоҳида, якка ҳодисалар, жараёнлар сабаби тўғрисидаги тахминдир. Ҳар қандай Г. текширишни талаб қилади. Натижада унинг эҳтимоллиги ортади ёки камаяди, ҳақиқатлиги исботланади ёки рад этилади. Янги фактларни эски назариялар б-н изоҳлаш мумкин бўлмаганда, чекланган миқдордаги фактлар ва кузатишларни изоҳлашда Г.га эҳтиёж туғилади. У кейинги билимларга, текширишларга йўл очади, янги назариялар эса яна бошқа Г.ни туғдиради. Г. билиш жараёнининг ажралмас қисми сифатида муҳим аҳамиятга эгадир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.