Gipparx
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 343-b. — ziyouz.com
Gipparx (Hipparchos) (mil. av. 180 yoki 190—125) — yunon astronomi. Astronomiya asosçilaridan biri. Kuyoş va Oyning körinma harakatini xisoblaş usulini takomillaştirgan. Yulduzlarni körinma ravşanligi jihatidan 6 bosqiçga bölib, ularni yulduz kattaliklari deb atagan. Tropik yilning davomiyligini aniq(xatosi 6 min.) ölçagan. Yerdan Oygaça bölgan masofani 50—60 Yer radiusiga teng deb olib, Oyning ulçamlarini aniqlagan. G. 1000 yulduzni uz içiga olgan yulduzlar jadvalini tuzgan, pretsessiya hodisasini kaşf etgan. Quyoşning körinma yillik harakatidagi notekislikka asoslanib, Quyoş orbitasining markazi Yer markazida emas, Quyoş b-n Yer orasidagi masofa özgarib turadi, degan xulosaga kelgan. G. asarlari va jadvali bizgaça yetib kelmagan. Uning işlari haqidagi ma'lumotlar Ptolemeynit «Almagest» asarida saqlanib qolgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИППАРХ (Hipparchos) (мил. ав. 180 ёки 190—125) — юнон астрономи. Астрономия асосчиларидан бири. Куёш ва Ойнинг кўринма ҳаракатини хисоблаш усулини такомиллаштирган. Юлдузларни кўринма равшанлиги жиҳатидан 6 босқичга бўлиб, уларни юлдуз катталиклари деб атаган. Тропик йилнинг давомийлигини аниқ(хатоси 6 мин.) ўлчаган. Ердан Ойгача бўлган масофани 50—60 Ер радиусига тенг деб олиб, Ойнинг улчамларини аниқлаган. Г. 1000 юлдузни уз ичига олган юлдузлар жадвалини тузган, прецессия ҳодисасини кашф этган. Қуёшнинг кўринма йиллик ҳаракатидаги нотекисликка асосланиб, Қуёш орбитасининг маркази Ер марказида эмас, Қуёш б-н Ер орасидаги масофа ўзгариб туради, деган хулосага келган. Г. асарлари ва жадвали бизгача етиб келмаган. Унинг ишлари ҳақидаги маълумотлар Птолемейнит «Альмагест» асарида сақланиб қолган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.