Gippokrat
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 343-b. — ziyouz.com
Gippokrat (Hippokrates) (mil. av. 460, Kos oroli — 377, Fessaliya), Buqrot, Abuqrat — yunon vraçi, ilmiy tibbiyot asosçilaridan biri. G. Yunonistonda maşhur bölgan şifokor gippokratlar sulolasining ön sakkizinçi avlodi. U tibbiyotga oid ma'lumotni otasi Geraklitlan olgan. G. asarlari Ğarb va Şarq vraçlari qölida mö'tabar qullanma bölib keldi. G. ga 75 ga yaqin asar nisbat beriladi. «Majmuayi Buqrotiya» («Buqrot töplami») nomi b-n maşhur bölgan bu asarlarning aksarisini G. vafotidan keyin öğillari va şogirdlari yozgan. G. asarlarini va ularga Galen bergan şarhlarni Hunayn ibn Ishoq (809- 877) suryoniy va arab tillariga tarjima qilgan. Ular Örta va Yaqin Şarq mamlakatlarida keng tarqalgan. G.ning «Kitob al-Fusul» («Aforizmlar») kitobi juda maşhur. Unga köp olimlar şarq berişgan, şu şarhlardan biri Özbekistan FA Şarqşunoslik in-tida 3139-raqami b-n saqlanmoqda. G. tibbiyotni kohinlar ta'siridan qutqardi va uning mustaqil rivojlaniş yöllarini ta'rifladi, vraç kasallikni emas, balki bemorni davolaşi kerak, deb ta'lim berdi. Taşqi muhit omillari (iqlim, tuproq, suv, kişilarning hayot yösini, mamlakat qonunlari va b.)ni odamga, unda jismoniy va ruhiy xususiyatlarning şakllanişiga ta'siri jihatdan ajratdi. G. tibbiyot geografiyasiga asos soldi. Kasallik etiologiyasi (kasallik sababi) va uni aniqlaş (diagnostika) masalalarini, davolaş tizimini işlab çiqdi. Şifokor xulq-atvorining qisqaça ta'rifi bölgan qasamyod («Gippokrat qasamyodi») matnini ham G. yozgan deyişadi. G.ni «tibbiyotning otasi», deb ataydilar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИППОКРАТ (Hippokrates) (мил. ав. 460, Кос ороли — 377, Фессалия), Буқрот, Абуқрат — юнон врачи, илмий тиббиёт асосчиларидан бири. Г. Юнонистонда машҳур бўлган шифокор гиппократлар сулоласининг ўн саккизинчи авлоди. У тиббиётга оид маълумотни отаси Гераклитлан олган. Г. асарлари Ғарб ва Шарқ врачлари қўлида мўътабар қулланма бўлиб келди. Г. га 75 га яқин асар нисбат берилади. «Мажмуайи Буқротия» («Буқрот тўплами») номи б-н машҳур бўлган бу асарларнинг аксарисини Г. вафотидан кейин ўғиллари ва шогирдлари ёзган. Г. асарларини ва уларга Гален берган шарҳларни Ҳунайн ибн Исҳоқ (809- 877) сурёний ва араб тилларига таржима қилган. Улар Ўрта ва Яқин Шарқ мамлакатларида кенг тарқалган. Г.нинг «Китоб ал-Фусул» («Афоризмлар») китоби жуда машҳур. Унга кўп олимлар шарқ беришган, шу шарҳлардан бири Ўзбекистан ФА Шарқшунослик ин-тида 3139-рақами б-н сақланмоқда. Г. тиббиётни коҳинлар таъсиридан қутқарди ва унинг мустақил ривожланиш йўлларини таърифлади, врач касалликни эмас, балки беморни даволаши керак, деб таълим берди. Ташқи муҳит омиллари (иқлим, тупроқ, сув, кишиларнинг ҳаёт йўсини, мамлакат қонунлари ва б.)ни одамга, унда жисмоний ва руҳий хусусиятларнинг шаклланишига таъсири жиҳатдан ажратди. Г. тиббиёт географиясига асос солди. Касаллик этиологияси (касаллик сабаби) ва уни аниқлаш (диагностика) масалаларини, даволаш тизимини ишлаб чиқди. Шифокор хулқ-атворининг қисқача таърифи бўлган қасамёд («Гиппократ қасамёди») матнини ҳам Г. ёзган дейишади. Г.ни «тиббиётнинг отаси», деб атайдилар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.