Ğira-şira
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 32–33-b. — ziyouz.com
Ğira-şira — erta tong yoki şomda narsalar aniq körinmaydigan («ğira-şira körinadigan») payt. Quyoş çiqişidan bir oz oldinroq yoki quyoş botişidan bir oz keyinroq yuz beradi. Ğ.-ş. optik hodisa hisoblanadi. Havo oçiq paytlarda Ğ.-ş. paytida osmon gumbazi çetida bilinar bilinmas şafaq paydo böladi va kuçsizgina nur soçadi. Ğ.-ş.ning davomiyligi joyning geografik kengligiga boğliq: ek-vatorga yaqinlaşgan sari Ğ.-ş. vaqti qisqarib boradi.
Amaliy maqsadlar uçun Ğ.-ş. 3 davrga bölingan: fuqaro, navigatsiya va astronomiya Ğ.-ş.ligi davrlari. Fuqaro Ğ.-ş. ligi paytida quyoşning ufqdan pastligi 7° dan oşmaydi. Bunday paytda çiroqni yoqmasdan ba'zi işlarni bajariş (mas, kitob öqiş) mumkin. Navi-gatsiya Ğ.-ş. ligi paytida quyoşning ufqdan pastligi 12° gaça böladi. Bunday paytda çiroqni yoqmasdan heç narsa qilib bölmaydi. Astrono-m i ya Ğ.-ş.ligi paytida quyoşning ufqdan pastligi 18° gaçani taşkil qiladi. Bunday paytda yer yuziga butunlay qoronğilik tuşib, Ğ.-ş. lik xiyol bilinib turadi. Meteorlar va vulkanik hodisalar bilan boğliq ba'zi özgarişlar tufayli atmosferaning yuqori qatlamlarida yuz berib turadigan xiralaşiş yoki yoruğlaşiş tufayli Ğ.-ş.ning yuqorida aytilgan xususiyatlari bir oz özgarişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҒИРА-ШИРА — эрта тонг ёки шомда нарсалар аниқ кўринмайдиган («ғира-шира кўринадиган») пайт. Қуёш чиқишидан бир оз олдинроқ ёки қуёш ботишидан бир оз кейинроқ юз беради. Ғ.-ш. оптик ҳодиса ҳисобланади. Ҳаво очиқ пайтларда Ғ.-ш. пайтида осмон гумбази четида билинар билинмас шафақ пайдо бўлади ва кучсизгина нур сочади. Ғ.-ш.нинг давомийлиги жойнинг географик кенглигига боғлиқ: эк-ваторга яқинлашган сари Ғ.-ш. вақти қисқариб боради.
Амалий мақсадлар учун Ғ.-ш. 3 даврга бўлинган: фуқаро, навигация ва астрономия Ғ.-ш.лиги даврлари. Фуқаро Ғ.-ш. лиги пайтида қуёшнинг уфқдан пастлиги 7° дан ошмайди. Бундай пайтда чироқни ёқмасдан баъзи ишларни бажариш (мас, китоб ўқиш) мумкин. Нави-гация Ғ.-ш. лиги пайтида қуёшнинг уфқдан пастлиги 12° гача бўлади. Бундай пайтда чироқни ёқмасдан ҳеч нарса қилиб бўлмайди. Астроно-м и я Ғ.-ш.лиги пайтида қуёшнинг уфқдан пастлиги 18° гачани ташкил қилади. Бундай пайтда ер юзига бутунлай қоронғилик тушиб, Ғ.-ш. лик хиёл билиниб туради. Метеорлар ва вулканик ҳодисалар билан боғлиқ баъзи ўзгаришлар туфайли атмосферанинг юқори қатламларида юз бериб турадиган хиралашиш ёки ёруғлашиш туфайли Ғ.-ш.нинг юқорида айтилган хусусиятлари бир оз ўзгариши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.