Giromagnithodisa
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 349-b. — ziyouz.com
Giromagnithodisa GIROMAGNITHODISA, magnitomexanik hodisa — jism va moddalarning magnit xossali zarralari magnit va mexanik momentlarining özaro boğliqligi natijasida sodir böladigan hodisa. Harakat miqdori momenti (impuls momenti)ga ega bölgan qar qanday zarra (elektron, proton, neytron, yadro, atom) magnit momentita ega böladi. Şu sababli, jiyemni taşkil qiluvçi zarralarning umumiy harakat miqdori momenti özgarişi b-n jiyemning magnit momenti özgaradi (mexanikmagnit hodisa) va aksinça, jism magnitlanganda jiyemning mexanik momenti özgaradi (magnit-mexanik hodisa): mas, solenoiddan tok ötkazilganda solenoid içidagi temir özak buriladi (magnit-mexanik hodisa — Eynşteyn — de Xaaz effekti, 1915 y.) yoki, aksinça, temir özak aylantirilganda özak (solenoid ham) magnitlanadi (mexanikmagnit hodisa — Barnett effekti, 1909 y.). G. h. modda atomining magnit momentini uning impuls momentiga nisbati — giromagnit (magnit-mexanik) nisbatni aniqlaşga va moddaning xossalarini tuşuntirib berişga imkon beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИРОМАГНИТҲОДИСА, магнитомеханик ҳодиса — жисм ва моддаларнинг магнит хоссали зарралари магнит ва механик моментларининг ўзаро боғлиқлиги натижасида содир бўладиган ҳодиса. Ҳаракат миқдори моменти (импульс моменти)га эга бўлган қар қандай зарра (электрон, протон, нейтрон, ядро, атом) магнит моментита эга бўлади. Шу сабабли, жиемни ташкил қилувчи зарраларнинг умумий ҳаракат миқдори моменти ўзгариши б-н жиемнинг магнит моменти ўзгаради (механикмагнит ҳодиса) ва аксинча, жисм магнитланганда жиемнинг механик моменти ўзгаради (магнит-механик ҳодиса): мас, соленоиддан ток ўтказилганда соленоид ичидаги темир ўзак бурилади (магнит-механик ҳодиса — Эйнштейн — де Хааз эффекти, 1915 й.) ёки, аксинча, темир ўзак айлантирилганда ўзак (соленоид ҳам) магнитланади (механикмагнит ҳодиса — Барнетт эффекти, 1909 й.). Г. ҳ. модда атомининг магнит моментини унинг импульс моментига нисбати — гиромагнит (магнит-механик) нисбатни аниқлашга ва модданинг хоссаларини тушунтириб беришга имкон беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.