Ğiyosiddin Muhammad ibn Xoja Humomuddin ibn Xoja Jaloliddin Muhammad ibn Burhoniddin Muhammad Şeroziy Xondamir
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 184–185-b. — ziyouz.com
Xondamir Ğiyosiddin Muhammad ibn Xoja Humomuddin ibn Xoja Jaloliddin Muhammad ibn Burhoniddin Muhammad Şeroziy (1473—76, Hirot — 1534, Mandu; Dehlida dafn etilgan) — tarixçi. Ona tomondan Mirxondiing nabirasi va şogirdi. Otasi temuriylardan Sulton Maxmud mirzoning vaziri bölgan. 10 yoşida Navoiyning kutubxonasida kutubxonaçi, 1498 y. mudir. 1503 y.dan Balxda Badiuzzamon Mirzo saroyida xizmat qilgan. 1507—10 y.larda Şim. Afğonistonda (Başt qişloğida) adabiy ijod bilan şuğullangan. 1510 y. X. Hirotga qaytib kelgan. 1528 y. X. Hindistonga, boburiylar poytaxti Agraga, ya'ni Bobur xuzuriga borgan va 1529 y. Boburning Bengaliya va Gang daryosi sohili tomon qilgan yurişida qatnaşgan. Bobur vafotidan söng X. uning vorisi Humoyun bilan harbiy yurişlarda iştirok etgan. Ayni vaqtda u «Humoyunnoma» asarini yozadi. Bu xizmati evaziga unga «Amir ulmuarrixin» unvoni berilgan. Humoyun bilan harbiy yurişdan qaytib kelayotganda vafot etgan. Vasiyatiga binoan, Dehlidagi maşhur qabristonga, şoir Xusrav Dexlaviy (1253—1325) yoniga dafn etilgan. X. 13 ta asar yozgan, bizgaça 8 tasi yetib kelgan; «Ma'osir ulmuluk» («Hamasr podşoxdarning tarixi») (1498—99); Alişer Navoiyga bağişlangan: «Xulosat ulaxbor fi bayon ulahvol ulaxyor» («Xayrli kişilar ahvolini bayon etiş borasida xabarlar xulosasi») (1498— 1500) va «Makorim ulaxloq» («Oliyjanob xulkdar») (1501); «Dastur ulvuzaro» («Vazirlar uçun qöllanma») (1500— 01); «Nomai nomi» («Atokli nomalar») yoki «Inşoi Ğiyosiddin», «Inşoi Ğiyosiy» (1522—23); Mirxondning «Ravzat ussafo» asariga X. tomonidan qöşilgan ilova — 7jild va «Geografik qöşimça» (1522—23); «Habib ussiyar fi axbor afrod ulbaşar» («Inson zoti xabarlari va döstning tarjimai holi») (1520—24); «Humoyunnoma» (1534).
X.ning qolgan 5 ta asarining nomlari ma'lum xolos: «Osor ulmuluk valanbiyo» («Podşoh va payğambarlar haqida hikoyalar») (1524—25); «Axbor ulaxyor» («Yaxşi insonlar haqida xabarlar»); «Muntaxabi tarixi Vassof» («Vassof tarixidan saylanma»); «Javohir ulaxbor» («Xabarlar gavharlari»); «Ğaroyib ulasror» («Qiziqarli sirlar»). Navoiyning ma'lumotiga kura, X. «Nakiy» taxallusi bilan şe'rlar yozgan. X.ning 3 jildli «Habib ussiyar fi axbor afrod ulbaşar» asarining 1 va 2jiddi Turkistondagi xonlar, Çingizxon va uning avlodlarining tarixi haqida, 3jildida esa, 15-a.ning 90-y.larida Movarounnaxr va Xurosondagi temuriylar örtasidagi özaro kuraşlar, Şayboniyxon bosqini haqida birmunça ma'lumotlar bor. X. Örta Osiyo, Afğoniston, Hindiston tarixiga oid muhim asarlar yaratgan va bu bilan jahon madaniyati xazinasiga munosib hissa qöşgan.
Dilorom Yusupova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХОНДАМИР Ғиёсиддин Муҳаммад ибн Хожа Ҳумомуддин ибн Хожа Жалолиддин Муҳаммад ибн Бурҳониддин Муҳаммад Шерозий (1473—76, Ҳирот — 1534, Манду; Деҳлида дафн этилган) — тарихчи. Она томондан Мирхондиинг набираси ва шогирди. Отаси темурийлардан Султон Махмуд мирзонинг вазири бўлган. 10 ёшида Навоийнинг кутубхонасида кутубхоначи, 1498 й. мудир. 1503 й.дан Балхда Бадиуззамон Мирзо саройида хизмат қилган. 1507—10 й.ларда Шим. Афғонистонда (Башт қишлоғида) адабий ижод билан шуғулланган. 1510 й. X. Ҳиротга қайтиб келган. 1528 й. X. Ҳиндистонга, бобурийлар пойтахти Аграга, яъни Бобур хузурига борган ва 1529 й. Бобурнинг Бенгалия ва Ганг дарёси соҳили томон қилган юришида қатнашган. Бобур вафотидан сўнг X. унинг вориси Ҳумоюн билан ҳарбий юришларда иштирок этган. Айни вақтда у «Ҳумоюннома» асарини ёзади. Бу хизмати эвазига унга «Амир улмуаррихин» унвони берилган. Ҳумоюн билан ҳарбий юришдан қайтиб келаётганда вафот этган. Васиятига биноан, Деҳлидаги машҳур қабристонга, шоир Хусрав Дехлавий (1253—1325) ёнига дафн этилган. X. 13 та асар ёзган, бизгача 8 таси етиб келган; «Маъосир улмулук» («Ҳамаср подшохдарнинг тарихи») (1498—99); Алишер Навоийга бағишланган: «Хулосат улахбор фи баён улаҳвол улахёр» («Хайрли кишилар аҳволини баён этиш борасида хабарлар хулосаси») (1498— 1500) ва «Макорим улахлоқ» («Олийжаноб хулкдар») (1501); «Дастур улвузаро» («Вазирлар учун қўлланма») (1500— 01); «Номаи номи» («Атокли номалар») ёки «Иншои Ғиёсиддин», «Иншои Ғиёсий» (1522—23); Мирхонднинг «Равзат уссафо» асарига X. томонидан қўшилган илова — 7жилд ва «Географик қўшимча» (1522—23); «Ҳабиб уссияр фи ахбор афрод улбашар» («Инсон зоти хабарлари ва дўстнинг таржимаи ҳоли») (1520—24); «Ҳумоюннома» (1534).
Х.нинг қолган 5 та асарининг номлари маълум холос: «Осор улмулук валанбийо» («Подшоҳ ва пайғамбарлар ҳақида ҳикоялар») (1524—25); «Ахбор улахёр» («Яхши инсонлар ҳақида хабарлар»); «Мунтахаби тарихи Вассоф» («Вассоф тарихидан сайланма»); «Жавоҳир улахбор» («Хабарлар гавҳарлари»); «Ғаройиб уласрор» («Қизиқарли сирлар»). Навоийнинг маълумотига кура, X. «Накий» тахаллуси билан шеърлар ёзган. Х.нинг 3 жилдли «Ҳабиб уссияр фи ахбор афрод улбашар» асарининг 1 ва 2жидди Туркистондаги хонлар, Чингизхон ва унинг авлодларининг тарихи ҳақида, 3жилдида эса, 15-а.нинг 90-й.ларида Мовароуннахр ва Хуросондаги темурийлар ўртасидаги ўзаро курашлар, Шайбонийхон босқини ҳақида бирмунча маълумотлар бор. X. Ўрта Осиё, Афғонистон, Ҳиндистон тарихига оид муҳим асарлар яратган ва бу билан жаҳон маданияти хазинасига муносиб ҳисса қўшган.
Дилором Юсупова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.