Ğiyosiddin Pirşoh
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 26-b. — ziyouz.com
Ğiyosiddin Pirşoh (? -1229) — Muhammad Xorazmşohning öğli. Jaloliddin Manguberdinint ukasi. 1217 y. Xorazmşoh Ğ.P.ga Kermon, Keş va Makron viloyatlarini bergan. Ğ.P. davlati hududiga möğullar 10 ming otliq qöşin bilan hujum qilganda u qarşilik körsatmay Iroqni talon-taroj etilişiga yöl qöyib bergan. Möğullar ketgandan söng, ularning örniga mahalliy turkiy amirlar mamlakatni ğorat qila boşlaganlar. Ğ.P. ularni tin-çitiş uçun turli harbiy darajalar bera boşlagan: amirni malik, malikni esa xon darajasiga kötargan. Ğ.P. davlat işlariga layoqatsiz bölib, bu iş bilan onasi Bakluyo şuğullangan, şu sababli u Turkon xotun kabi Xudovandi Jahon laqabini olgan. Raiyat saltanatdagi beboşlik, adolatsizlikdan norozi edi. Jaloliddin Hindistondan qaytgaç, bular barham topgan.
Ğ.P. Jaloliddinning Gruziyaga qilgan yurişida (1225) qatnaşib qöşinning söl qanotini boşqargan. 1227 y. möğullarning Bayju nöyon, Taynal nöyon va b. rahbarligidagi quşini bilan Isfahon yaqinida bölgan jangda Ğ.P. xiyonatkorona ravişda öziga tegişli askarlar va Jaloliddinning Jahon Pahlavon elçi boşçiligidagi harbiy qismi bilan jang maydonini tark etgan. Ğ.P. Huzistonga yöl olib, u yerdan xalifaga elçi yuborib akasini tark etgani, xalifalikka qöşni bölib yaşamoqçiligini bildirgan. Huzistondan Alamut, söng Kermonga Baroq hojib huzuriga qoçgan. Baroq zörlik bilan Ğ.P.ning onasiga uylangan, bir ozdan keyin ularni öziga nisbatan suiqasd qilişda ayb-lab onasini, vazir Karim aş-Şarq va Jahon Pahlavon elçini qatl ettirgan, Ğ.P.ni esa, qal'aga qamab qöygan.
Faxriddin Hasanov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҒИЁСИДДИН ПИРШОҲ (? -1229) — Муҳаммад Хоразмшоҳнинг ўғли. Жалолиддин Мангубердининт укаси. 1217 й. Хоразмшоҳ Ғ.П.га Кермон, Кеш ва Макрон вилоятларини берган. Ғ.П. давлати ҳудудига мўғуллар 10 минг отлиқ қўшин билан ҳужум қилганда у қаршилик кўрсатмай Ироқни талон-тарож этилишига йўл қўйиб берган. Мўғуллар кетгандан сўнг, уларнинг ўрнига маҳаллий туркий амирлар мамлакатни ғорат қила бошлаганлар. Ғ.П. уларни тин-читиш учун турли ҳарбий даражалар бера бошлаган: амирни малик, маликни эса хон даражасига кўтарган. Ғ.П. давлат ишларига лаёқатсиз бўлиб, бу иш билан онаси Баклуё шуғулланган, шу сабабли у Туркон хотун каби Худованди Жаҳон лақабини олган. Раият салтанатдаги бебошлик, адолатсизликдан норози эди. Жалолиддин Ҳиндистондан қайтгач, булар барҳам топган.
Ғ.П. Жалолиддиннинг Грузияга қилган юришида (1225) қатнашиб қўшиннинг сўл қанотини бошқарган. 1227 й. мўғулларнинг Байжу нўён, Тайнал нўён ва б. раҳбарлигидаги қушини билан Исфаҳон яқинида бўлган жангда Ғ.П. хиёнаткорона равишда ўзига тегишли аскарлар ва Жалолиддиннинг Жаҳон Паҳлавон элчи бошчилигидаги ҳарбий қисми билан жанг майдонини тарк этган. Ғ.П. Ҳузистонга йўл олиб, у ердан халифага элчи юбориб акасини тарк этгани, халифаликка қўшни бўлиб яшамоқчилигини билдирган. Ҳузистондан Аламут, сўнг Кермонга Бароқ ҳожиб ҳузурига қочган. Бароқ зўрлик билан Ғ.П.нинг онасига уйланган, бир оздан кейин уларни ўзига нисбатан суиқасд қилишда айб-лаб онасини, вазир Карим аш-Шарқ ва Жаҳон Паҳлавон элчини қатл эттирган, Ғ.П.ни эса, қалъага қамаб қўйган.
Фахриддин Ҳасанов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.