Glitserin

Glitserin (yun. glykeros — şirin) — 1, 2, 3-propantriol, HOCH2 — CHOH—CH2OH — uç atomli oddiy spirt; rangeiz, hidsiz, şinniga öxşaş, çuçmal suyuqlik; Mol. m. 92,09, ziçligi 1260 kg/m3, suyuklaniş t-rasi 17,9°, qaynaş t-rasi 290°, suvga, metil va etil spirtlarga, atsetonga aralaşadi, spirt b-n efir yoki xloroform aralaşmasida eriydi; yoğ, benzin, benzol, uglerod sulfidda erimaydi. Organik va anorganik moddalarni, mas, tuz, işqor, şakarlarni eritib yuboradi; havodan suv yutadi (oğirlik jihatidan 40% gaça). Suv b-n aralaştirilsa issiqlik ajralib çiqib, kontraksiya (hajm kamayişi) hodisasi kuzatiladi. Boşqa spirtlar kabi metall glitseratlar hosil qiladi. G.ga mineral kislotalar ta'sir ettirib efirlar olinadi, mas, nitrat va sulfat kislotalar aralaşmasi ta'sir ettirilsa, nitroglitserin hosil böladi. G. tabiiy yoğ va karbon kislotalarning triglitseridlari aralaşmasidan iborat moylar tarkibida böladi. Sanoatda oziq-ovqat yoğlarini turli katalizatorlar (kislotalar, işqorlar, fermentlar) iştirokida sovunlaş yöli b-n olinadi. Hozir G.ni sintez yöli b-n propilendan oliş alohida ahamiyat kasb etmoqda. G. organizmda yoğlar va fosfatidlarning parçalanişidan hosil bölib, yoğ va uglerod almaşinuvida boğlovçi vositasini ötaydi. Yuqori yoğ kislotalarining triglitseridlari hayvon va ösimlik yoğlarining asosini taşkil etadi. G. nitroglitserin, gliftal smolalar i.ç.da, matolar, teri va qoğozni yumşatuvçilar, emulgatorlar, antifrizlar, surkov moylari, poyabzal moylari, sovun va yelimlar, atir-upa va kosmetik preparatlar, tibbiyot mazlari, likyorlar, qandolat mahsulotlari komponenti sifatida qöllaniladi.