Glossematika
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 366-b. — ziyouz.com
Glossematika (yun. glossematos — til) — umumlingvistik nazariya. 20- a. 30-y.larida Kopengagen un-tida L. Yelmslev va b. tomonidan yaratilgan. Mualliflar gnoseologik masalalar yeçimi (bunda mantiqiy pozitivizmning falsafiy ta'siri nazarda tutiladi)ni qat'iy inkor etib, yangiça metodlarni işlab çiqişni möljalladilar. Bu metodlar yordamida til hodisalarini qaramaqarşiliklarsiz, mukammal va nihoyatda oddiy qilib (ekspertizm asosida) tasvirlab beriş imkoniyati bor. G. moxiyatan F.de Sossyur ta'limoti b-n alokador va unga juda yaqin turadi. G.dagi lingvistik taxlil metodikasi deduksiya sifatida xarakterlanadi. U taxlil qilinayotgan matn asosida sistemani belgilaşga olib kelişi kerak. Buning uçun dastlabki ma'lumotlar — yaxlit matn izçillik b-n mayda qismlarga (bosqiçlarga, gaplarga, sözlarga, böğinlarga va fonemalarga) bölinadi. Har bosqiçda birlikni belgilaşning asosiy usuli taxlil böladi. G.dagi taxlilning ikkinçi muhim bosqiçi til birliklari örtasidagi funksiyalarni hisobga olişdir. Özaro boğliqlikdan kelib çiqadigan til hodisalarini rasman taxlil va bayon qilişda G. samarali natijalar beradi. Ad.: Yelmslev L., Metod strukturnogo analiza v lingvistike [Istoriya yazikoznaniya XIX—XX vv. V oçerkax i izvleçeniyax, ç. II ], M., 1965; Gak V. G., K probleme semantiçeskoy problematiki [Problemi strukturnoy lingvistiki], M., 1972.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЛОССЕМАТИКА (юн. glossematos — тил) — умумлингвистик назария. 20- а. 30-й.ларида Копенгаген ун-тида Л. Ельмслев ва б. томонидан яратилган. Муаллифлар гносеологик масалалар ечими (бунда мантиқий позитивизмнинг фалсафий таъсири назарда тутилади)ни қатъий инкор этиб, янгича методларни ишлаб чиқишни мўлжалладилар. Бу методлар ёрдамида тил ҳодисаларини қарамақаршиликларсиз, мукаммал ва ниҳоятда оддий қилиб (экспертизм асосида) тасвирлаб бериш имконияти бор. Г. мохиятан Ф.де Соссюр таълимоти б-н алокадор ва унга жуда яқин туради. Г.даги лингвистик тахлил методикаси дедукция сифатида характерланади. У тахлил қилинаётган матн асосида системани белгилашга олиб келиши керак. Бунинг учун дастлабки маълумотлар — яхлит матн изчиллик б-н майда қисмларга (босқичларга, гапларга, сўзларга, бўғинларга ва фонемаларга) бўлинади. Ҳар босқичда бирликни белгилашнинг асосий усули тахлил бўлади. Г.даги тахлилнинг иккинчи муҳим босқичи тил бирликлари ўртасидаги функцияларни ҳисобга олишдир. Ўзаро боғлиқликдан келиб чиқадиган тил ҳодисаларини расман тахлил ва баён қилишда Г. самарали натижалар беради. Ад.: Ельмслев Л., Метод структурного анализа в лингвистике [История языкознания XIX—XX вв. В очерках и извлечениях, ч. II ], М., 1965; Гак В. Г., К проблеме семантической проблематики [Проблемы структурной лингвистики], М., 1972.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.