Gnotobiontlar

Gnotobiontlar (yun. gnotos — ma'lum va biotos — hayot, tiriklik) — mikroorganizmlardan tamoman xoli bölgan hayvonlar. G.ni ilmiy tadqiqot işlari uçun steril şaroitda yetiştiriladi. Ba'zan biror mikroorganizm b-n maxsus zararlangan hayvonlarni ham G. deyiladi. Mikrobsiz hayot mumkinligi töğrisidagi ğoyani birinçi marta L. Paster (1885) örtaga taşlagan edi, ammo faqat 20-a.ning 40-y.lari oxiriga kelib Amerika va Yaponiya olimlari steril va maxsus apparatura yordamida mikrobsiz hayvonlarni rivojlantiriş va köpaytiriş uçun sun'iy şaroit yaratişdi. G. (dengiz çöçqaçalari, siçqonlar, quyonlar va b. lab. hayvonlari hamda çöçqa, buzoq va b.) dan eksperimental biol. va tibbiyotning turli sohalarida foydalanişi 20-a.ning 60-y. lariga kelib mustaqil ilmiy yönaliş — gnotobiologiyaning rivojlanişiga olib keldi. G.ning birinçi avlodi baçadondan homilani steril çiqarib oliş yoki quşlar, haşarotlar va b.ning zararsizlantirilgan tuxumlarini inkubatsiya qilib, söngra maxsus izolyatorlarda östiriş orqali olinadi. G. boşqa normal mikrofloraga ega bölgan hayvonlardan ba'zi (xususan tabiiy şaroitda mikroflora b-n kontaktda böladigan) organlar va töqimalarning öziga xos tuzilişi va fuknsional faolligi b-n farq qiladi. G.ni oliş immunitet mikrob (parazit) b-n xöjayin organizmi özaro ta'siri mexanizmlarining şakllanişi, ovqat hazm qiliş fiziologiyasi, infeksion patologiya va b.ni qat'iy nazorat qilinadigan şaroitda örganişga imkon beradi. G. sohasida tadqiqotlar tabiiy şaroitda organizmda normal mikroflora bölgandagina hayvonlar normal hayot keçirişi mumkinligini körsatdi. Gnotobiologiya usullaridan klinik tibbiyot, mikrobiologiya, immunologiya, virusologiya, parazitologiya va b. sohalarda, şuningdek, diagnostik zardoblar i.ç., farmakolotik va biologik preparatlarni sinab körişda foydalaniladi.