Goffman reaksiyalari
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 411-b. — ziyouz.com
Goffman reaksiyalari - alifatik aminlar oliş uçun A. V. Goffman taklif etgan reaksiyalar. Uç turi bor. 1) Karbon kislotalar amidlarining işkrriy metallar gipogalogenidlari ta'sirida birlamçi aminlarga aylanişi (Goffman qayta guruxlanişi): R+NaBrO -> RNH2+CO2+NaBr Reaksiya natijasida amidning karbonil guruhi CO2 holida ajralib çiqib, boşlanğiç amidlarga nisbatan bir uglerod atomi kam bölgan aminlar hosil böladi. G.r. spirtli muhitda ötkazilganda reaksiya mahsuloti sifatida uretanlar (RNHOCOR) vujudga keladi. G.r. yordamida alifatik, yoğ-aromatik, aromatik va geterotsiklik aminlar, diaminlar va aminokislotalar oliş mumkin. Sanoatda G.r. antroanil kislota sintez qiliş uçun qöllaniladi. Reaksiya 1881 y.da kaşf etilgan. 2) Ammiakka alkillovçi reagentlar (galogenalkillar, dialkilsulfatlar va b.) ta'sir ettirib alifatik aminlar oliş. Reaksiya mahsuloti sifatida birlamçi, ikkilamçi va uçlamçi aminlar hamda törtlamçi ammoniy asosi aralaşmasi hosil böladi; mas, CH3J işlatilganda [CH3NH3]J; [(CH3)2NH,] J; [(CH3)3NH]J va [(CH3)4N]J hosil böladi. Reaksiya 1850 y.da kaşf etilgan. 3) Törtlamçi ammoniy asosli gidroksidlarning termik parçalanişi natijasida ölçamli aminlar va olefinlar hosil bölişi [RCH2CH2 N R'R»R»]OH----- ------------>RCH=CH2+R'R'R*>I+H2O . Agar törtlamçi azot atomi turli örinbosarlar b-n boğlangan bölsa, qöş boğli, tarkibida eng kam sonli alkil örinbosarlari bölgan olefin hosil böladi (Goffman qoidasi). G.r. qöllanişining muhim yönalişi alkaloidlarning tuzilişini tekşirişdir. Reaksiya 1851 y.da kaşf etilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГОФФМАН РЕАКЦИЯЛАРИ - алифатик аминлар олиш учун А. В. Гоффман таклиф этган реакциялар. Уч тури бор. 1) Карбон кислоталар амидларининг ишкррий металлар гипогалогенидлари таъсирида бирламчи аминларга айланиши (Гоффман қайта гурухланиши): R+NaBrO -> RNH2+CO2+NaBr Реакция натижасида амиднинг карбонил гуруҳи СО2 ҳолида ажралиб чиқиб, бошланғич амидларга нисбатан бир углерод атоми кам бўлган аминлар ҳосил бўлади. Г.р. спиртли муҳитда ўтказилганда реакция маҳсулоти сифатида уретанлар (RNHOCOR) вужудга келади. Г.р. ёрдамида алифатик, ёғ-ароматик, ароматик ва гетероциклик аминлар, диаминлар ва аминокислоталар олиш мумкин. Саноатда Г.р. антроанил кислота синтез қилиш учун қўлланилади. Реакция 1881 й.да кашф этилган. 2) Аммиакка алкилловчи реагентлар (галогеналкиллар, диалкилсульфатлар ва б.) таъсир эттириб алифатик аминлар олиш. Реакция маҳсулоти сифатида бирламчи, иккиламчи ва учламчи аминлар ҳамда тўртламчи аммоний асоси аралашмаси ҳосил бўлади; мас, CH3J ишлатилганда [CH3NH3]J; [(CH3)2NH,] J; [(CH3)3NH]J ва [(CH3)4N]J ҳосил бўлади. Реакция 1850 й.да кашф этилган. 3) Тўртламчи аммоний асосли гидроксидларнинг термик парчаланиши натижасида ўлчамли аминлар ва олефинлар ҳосил бўлиши [RCH2CH2 N R’R»R»]OH----- ------------>RCH=CH2+R’R’R*>I+H2O . Агар тўртламчи азот атоми турли ўринбосарлар б-н боғланган бўлса, қўш боғли, таркибида энг кам сонли алкил ўринбосарлари бўлган олефин ҳосил бўлади (Гоффман қоидаси). Г.р. қўлланишининг муҳим йўналиши алкалоидларнинг тузилишини текширишдир. Реакция 1851 й.да кашф этилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.