Golfstrim
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 387-b. — ziyouz.com
Golfstrim (ing. Gulf Stream -qöltiq oqimi) — Atlantika okeanining şim. qismidagi iliq oqim. Aslida G. bir qança iliq oqimlardan iborat bölib, Florida ya. o. qirğoğidan Şpitsbergen va Novaya Zemlya o.larigaça 10 ming km masofaga oqib boradi. G. dastlab Florida qöltiğining jan. qismida hosil böladi. Passat şamoli suvni Yukatan böğozi orqali Meksika qöltiğiga haydaydi va oqibatda Meksika qöltiği suvi sathi b-n Atlantika okeanining şu atrofdagi qismi sathida kattagina farq vujudga keladi. Okeanga kiraverişda oqim hajmi sekundiga 25 mln.m3 (sutkasiga 2160 km3) ga yetadi, bu esa butun Yer şaridagi barça daryolarning suv sarfidan 20 marta ortiqdir. Okeanda bu oqim Antil oqimi b-n qöşiladi, şundan söng 38° ş. k.da G.da sekundiga 82 mln. m3 suv oqadi. G. okeanda soatiga 6 km (ba'zan 10 km) tezlik b-n şimolga karab Şim. Amerika materigi sohili böylab ötadi. Oqimning eni jan.da 75 km, Xatteras burni yaqinida 110—120 km, qalinligi 700—800 m. G. juda köp issiqlik hamda tuz olib keladi. Suv yuzasida örtaça yillik t-ra 25—26°, şörligi 36,2—36,4%», 400 m çuqurlikda 10—12°, Nyufaundlend sayozligining jan. çekkasi yonida G.ga şimoldan sovuq Labrador oqimi yaqinlaşib keladi. Ana şu yerda ikki xil suv aralaşadi va yuza qatlamdagi suv pastga tuşadi. Taxminan 40° ğ. u.da G. Şimoliy Atlantika oqimi nomini oladi, bu oqim ğarbiy va jan.- ğarbiy şamollar ta'sirida Okeanii ğarbdan şarqqa kesib ötadi va Yevropa yaqinida asta-sekin şim.-şarqqa buriladi. Tomson portiga yaqinlaşganda Şim. Atlantika oqimidan Irminger iliq oqimi ajralib çiqib, Baffin dengizi tomon ketadi. Şim. Atlantika oqimining asosiy qismi Norvegiya dengizidan çiqqaç, Şpitsbergen oqimi nomini oladi va Skandinaviya ya. o.ning ğarbiy qirğoği böylab şim. ga qarab ketadi, şundan söng Şpitsbergen o.larining ğarbiy qirğoği yaqinidan ötib, Şpitsbergendan şim. da bu oqim pastga tuşib ketadi va Şim. Muz okeanidan yana bir oz sezilib turadi. G. va uning davomi bölgan iliq oqimlar Şim. Muz okeani va uning dengizlari suviga, organik dunyosiga, Yevropaning Atlantika okeaniga yaqin mamlakatlari iqlimiga katta ta'sir etadi. Iliq suv Yevropa havosini ilitib turadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГОЛЬФСТРИМ (инг. Gulf Stream -қўлтиқ оқими) — Атлантика океанининг шим. қисмидаги илиқ оқим. Аслида Г. бир қанча илиқ оқимлардан иборат бўлиб, Флорида я. о. қирғоғидан Шпицберген ва Новая Земля о.ларигача 10 минг км масофага оқиб боради. Г. дастлаб Флорида қўлтиғининг жан. қисмида ҳосил бўлади. Пассат шамоли сувни Юкатан бўғози орқали Мексика қўлтиғига ҳайдайди ва оқибатда Мексика қўлтиғи суви сатҳи б-н Атлантика океанининг шу атрофдаги қисми сатҳида каттагина фарқ вужудга келади. Океанга кираверишда оқим ҳажми секундига 25 млн.м3 (суткасига 2160 км3) га етади, бу эса бутун Ер шаридаги барча дарёларнинг сув сарфидан 20 марта ортиқдир. Океанда бу оқим Антил оқими б-н қўшилади, шундан сўнг 38° ш. к.да Г.да секундига 82 млн. м3 сув оқади. Г. океанда соатига 6 км (баъзан 10 км) тезлик б-н шимолга караб Шим. Америка материги соҳили бўйлаб ўтади. Оқимнинг эни жан.да 75 км, Хаттерас бурни яқинида 110—120 км, қалинлиги 700—800 м. Г. жуда кўп иссиқлик ҳамда туз олиб келади. Сув юзасида ўртача йиллик т-ра 25—26°, шўрлиги 36,2—36,4%», 400 м чуқурликда 10—12°, Ньюфаундленд саёзлигининг жан. чеккаси ёнида Г.га шимолдан совуқ Лабрадор оқими яқинлашиб келади. Ана шу ерда икки хил сув аралашади ва юза қатламдаги сув пастга тушади. Тахминан 40° ғ. у.да Г. Шимолий Атлантика оқими номини олади, бу оқим ғарбий ва жан.- ғарбий шамоллар таъсирида Океании ғарбдан шарққа кесиб ўтади ва Европа яқинида аста-секин шим.-шарққа бурилади. Томсон портига яқинлашганда Шим. Атлантика оқимидан Ирмингер илиқ оқими ажралиб чиқиб, Баффин денгизи томон кетади. Шим. Атлантика оқимининг асосий қисми Норвегия денгизидан чиққач, Шпицберген оқими номини олади ва Скандинавия я. о.нинг ғарбий қирғоғи бўйлаб шим. га қараб кетади, шундан сўнг Шпицберген о.ларининг ғарбий қирғоғи яқинидан ўтиб, Шпицбергендан шим. да бу оқим пастга тушиб кетади ва Шим. Муз океанидан яна бир оз сезилиб туради. Г. ва унинг давоми бўлган илиқ оқимлар Шим. Муз океани ва унинг денгизлари сувига, органик дунёсига, Европанинг Атлантика океанига яқин мамлакатлари иқлимига катта таъсир этади. Илиқ сув Европа ҳавосини илитиб туради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.