Golji kompleksi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 386-b. — ziyouz.com
Golji kompleksi GOLJI KOMPLEKSI, Golji apparati, plastinkasimon apparat — hamma eukariot hujayralar uçun xos organoid. G. K. ni Golji (1898) nerv hujayralarida kaşf qilgan. Strukturaviy va funksional birligi — diktiosoma. Hujayra sitoplazmasida bir-biri b-n umumiy tör orqali boğlangan 20 ga yaqin diktiosomalar böladi. G.k. köpinça sentriollarni örab turadi, hujayraning G.k. joylaşgan qismida ribosomalar deyarli bölmaydi. Sekretor hujayralarda G.k. hujayraning apikal qismida joylaşadi. Funksiyasi — oqsillarni modifikatsiyalaş (glyukozalaş, sulfatlaş, fosforlaş, qisman polipeptid zanjirni parçalaş va b.), ajratiladigan mahsulotlarni granulalar holida taxlaş, ayrim polisaxaridlarni sintezlaş, hujayra membranasini hosil qiliş, lizosomalarni sintezlaş. Oqsillar membranali pufakçalar içida endoplazmatik tördan G.k. ga ötadi. G.k.da ulardan murakkab oqsillar (lipoproteidlar, mukoproteidlar, mukopolisaxaridlar) hosil böladi. Tayyor mahsulotlar pufakçalarda töplanadi. Pufakçalar diktiosomalar uçidagi xaltaçalardan sitoplazmaga çiqib, u yerda töplanadi yoki mikronayçalar orqali hujayradan taşqariga çiqariladi. Ösimlik hujayralarida G.k. hujayra devori tarkibiga kiradigan gemitsellyuloza va pektinni sintezlaydi, polisaxaridli şilimşiq modda sintezida iştirok etadi. Bir hujayrali hayvonlarda G.k. elementlari qisqaruvçi vakuollar hosil qiladi. G.k. granulotsitlar uçun granulalarni va spermiylar akrosomalarini şakllantiradi. Hujayra bölinişida G.k. alohida diktiosomalarga ajralib ketib, yangidan hosil böladigan hujayralar örtasida tasodifan taqsimlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГОЛЬЖИ КОМПЛЕКСИ, Гольжи аппарати, пластинкасимон аппарат — ҳамма эукариот ҳужайралар учун хос органоид. Г. К. ни Гольжи (1898) нерв ҳужайраларида кашф қилган. Структуравий ва функционал бирлиги — диктиосома. Ҳужайра цитоплазмасида бир-бири б-н умумий тўр орқали боғланган 20 га яқин диктиосомалар бўлади. Г.к. кўпинча центриолларни ўраб туради, ҳужайранинг Г.к. жойлашган қисмида рибосомалар деярли бўлмайди. Секретор ҳужайраларда Г.к. ҳужайранинг апикал қисмида жойлашади. Функцияси — оқсилларни модификациялаш (глюкозалаш, сульфатлаш, фосфорлаш, қисман полипептид занжирни парчалаш ва б.), ажратиладиган маҳсулотларни гранулалар ҳолида тахлаш, айрим полисахаридларни синтезлаш, ҳужайра мембранасини ҳосил қилиш, лизосомаларни синтезлаш. Оқсиллар мембранали пуфакчалар ичида эндоплазматик тўрдан Г.к. га ўтади. Г.к.да улардан мураккаб оқсиллар (липопротеидлар, мукопротеидлар, мукополисахаридлар) ҳосил бўлади. Тайёр маҳсулотлар пуфакчаларда тўпланади. Пуфакчалар диктиосомалар учидаги халтачалардан цитоплазмага чиқиб, у ерда тўпланади ёки микронайчалар орқали ҳужайрадан ташқарига чиқарилади. Ўсимлик ҳужайраларида Г.к. ҳужайра девори таркибига кирадиган гемицеллюлоза ва пектинни синтезлайди, полисахаридли шилимшиқ модда синтезида иштирок этади. Бир ҳужайрали ҳайвонларда Г.к. элементлари қисқарувчи вакуоллар ҳосил қилади. Г.к. гранулоцитлар учун гранулаларни ва спермийлар акросомаларини шакллантиради. Ҳужайра бўлинишида Г.к. алоҳида диктиосомаларга ажралиб кетиб, янгидан ҳосил бўладиган ҳужайралар ўртасида тасодифан тақсимланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.