Golmiy
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 386-b. — ziyouz.com
Golmiy (lot. Holmium), No Mendeleyev davriy sistemasi III guruhining lantanoidlar turkumidagi kimyoviy element. Atom raqami 67, at.m. 164,94. Birgina barqaror izotopi 65No bor. 1879 y.da şved kimyogari P. Kleve kaşf etgan. G. Yer pöstining massa jihatdan 1-10~4% ini taşkil qiladi. Tabiatda ittriy guruhçasi elementlari b-n birga uçraydi. G.— oqiş kulrang metall. 1428° gaça geksogonal panjarali a-No (ziçligi 8,799 g/sm3) holatda, 1428° dan yuqori t-rada esa kubik panjarali, suyuqlaniş t-rasi 1470°, qaynaş t-rasi 2707°, ziçligi 8,82 g/sm3 r-No holatda barqaror. Ferromagnetik, mexanik işlovga oson beriladi. Havoda -20° da sekin, 100° dan yuqori t-rada tez oksidlanadi. Mineral kislotalar (ftorid kislotadan taşqari) ta'sir ettirilganda No3+ tuzlarini qosil qiladi; işqorlar ta'siriga berilmaydi. Qizdirilganda N2, H2, C12, J2 va Ğ2 b-n reaksiyaga kirişadi. G. NoĞ3 ni kalsiy b-n qaytarib olinadi. G.ning birikmalari kimyo va yengil sanoatda, lok va böyoklar, katalizatorlar, fotoreagentlar tayyorlaşda, q.x.da ösimliklarning ösiş jarayonini tezlaştiradigan öğit sifatida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГОЛЬМИЙ (лот. Holmium), Но Менделеев даврий системаси III гуруҳининг лантаноидлар туркумидаги кимёвий элемент. Атом рақами 67, ат.м. 164,94. Биргина барқарор изотопи 65Но бор. 1879 й.да швед кимёгари П. Клеве кашф этган. Г. Ер пўстининг масса жиҳатдан 1-10~4% ини ташкил қилади. Табиатда иттрий гуруҳчаси элементлари б-н бирга учрайди. Г.— оқиш кулранг металл. 1428° гача гексогонал панжарали а-Но (зичлиги 8,799 г/см3) ҳолатда, 1428° дан юқори т-рада эса кубик панжарали, суюқланиш т-раси 1470°, қайнаш т-раси 2707°, зичлиги 8,82 г/см3 р-Но ҳолатда барқарор. Ферромагнетик, механик ишловга осон берилади. Ҳавода -20° да секин, 100° дан юқори т-рада тез оксидланади. Минерал кислоталар (фторид кислотадан ташқари) таъсир эттирилганда Но3+ тузларини қосил қилади; ишқорлар таъсирига берилмайди. Қиздирилганда N2, H2, С12, J2 ва Ғ2 б-н реакцияга киришади. Г. НоҒ3 ни кальций б-н қайтариб олинади. Г.нинг бирикмалари кимё ва енгил саноатда, лок ва бўёклар, катализаторлар, фотореагентлар тайёрлашда, қ.х.да ўсимликларнинг ўсиш жараёнини тезлаштирадиган ўғит сифатида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.