Gomofoniya
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 394-b. — ziyouz.com
Gomofoniya (gomo... va yun. phone — tovuş, ovoz) — musiqada köp ovozlilik turi; G.da bir (odatda yuqoridagi) ovoz yetakçi bölib, boşqa ovozlar unga böysunadi, jör böladi. Bu xususiyati b-n G. barça ovozlarning teng huqukliligiga asoslanuvçi polifoniyapan farq qiladi. G. atamasi asosan kompozitorlik ijodiyotiga nisbatan işlatilsada, G.dagi ovozlarning badiiy-ifodaviy nisbatlari (tengsizligi) oğzaki an'anadagi musiqa, jumladan özbek xalq musiqasiga ham xosdir (mas, doira yoki dutor jörligida qöşiq aytiş va h.k.). Kompozitorlar ijodida G., avvalo, opera, oratoriya, kantata, jörli yakkaxon qöşiqda va çolğu musiqasida qaror topdi. 17—19-a.lar Ğarbiy Yevropa musiqasida G.ning keng tarqalişi garmoniya vositalarining jadal rivoji b-n barobar bordi. 20- a. boşlarida gomofonik musika şakllari öz rivojining ma'lum poyoniga yetdi. Özbekistan kompozitorlari (M. Burhonov, S. Yudakov, M. Bafoyev va b.) ham G. xususiyatlaridan unumli foydalandilar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГОМОФОНИЯ (гомо... ва юн. phone — товуш, овоз) — мусиқада кўп овозлилик тури; Г.да бир (одатда юқоридаги) овоз етакчи бўлиб, бошқа овозлар унга бўйсунади, жўр бўлади. Бу хусусияти б-н Г. барча овозларнинг тенг ҳуқуклилигига асосланувчи полифонияпан фарқ қилади. Г. атамаси асосан композиторлик ижодиётига нисбатан ишлатилсада, Г.даги овозларнинг бадиий-ифодавий нисбатлари (тенгсизлиги) оғзаки анъанадаги мусиқа, жумладан ўзбек халқ мусиқасига ҳам хосдир (мас, доира ёки дутор жўрлигида қўшиқ айтиш ва ҳ.к.). Композиторлар ижодида Г., аввало, опера, оратория, кантата, жўрли яккахон қўшиқда ва чолғу мусиқасида қарор топди. 17—19-а.лар Ғарбий Европа мусиқасида Г.нинг кенг тарқалиши гармония воситаларининг жадал ривожи б-н баробар борди. 20- а. бошларида гомофоник мусика шакллари ўз ривожининг маълум поёнига етди. Ўзбекистан композиторлари (М. Бурҳонов, С. Юдаков, М. Бафоев ва б.) ҳам Г. хусусиятларидан унумли фойдаландилар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.