Gomotsentrik nurlar dastasi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 394-b. — ziyouz.com
Gomotsentrik nurlar dastasi (gomo... va lot. centrum — markaz) — yoruğlik nurlari yoki ularning davomi bir nuqtada kesişadigan nurlar dastasi. Nurlarning tuplaniş yoki tarqaliş nuqtasi fokus deyiladi. Nurlarga nisbatan tölqin sirt ortogonal (sferik sirt) bölgani uçun G.n.d.ga sferik tölqin sirt mos keladi. G.n.d.ning xususiy holi parallel nurlar dastasi bölib, unga çeksizlikda yotuvçi fokus va tekis tulqin sirt mos keladi. Agar ixtiyoriy egri sirt elementlaridan tarqalayotgan nurlar bir-biriga tik ikki töğri çiziq (fokal çiziq)da yotuvçi nuqtalarda kesişsa, bunday nurlar astigmatik nurlar deyiladi. Astigmatik nurlar dastasi heç qayerda nuqtali fokus hosil qilmaydi. Fokal çiziqlar orasidagi masofa astigmatik farq deb ataladi. Astigmatik farq kamaya borsa, fokal çiziklar bir-biriga yaqinlaşadi va ular qisqara borib, ustma-ust tuşadi, natijada astigmatik nur G.n.d.ga aylanadi. Difraksiya hodisasi tufayli aniq G.n.d.ni hosil qiliş qiyin. G.n.d. optik sistemadan ötganda yana G.n.d. hosil bölsa, optik sistema aniq tasvir hosil qiladi. Fotografiya, radiotexnika va b. sohalarda G.n.d.ning amaliy ahamiyati katta.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГОМОЦЕНТРИК НУРЛАР ДАСТАСИ (гомо... ва лот. centrum — марказ) — ёруғлик нурлари ёки уларнинг давоми бир нуқтада кесишадиган нурлар дастаси. Нурларнинг тупланиш ёки тарқалиш нуқтаси фокус дейилади. Нурларга нисбатан тўлқин сирт ортогонал (сферик сирт) бўлгани учун Г.н.д.га сферик тўлқин сирт мос келади. Г.н.д.нинг хусусий ҳоли параллел нурлар дастаси бўлиб, унга чексизликда ётувчи фокус ва текис тулқин сирт мос келади. Агар ихтиёрий эгри сирт элементларидан тарқалаётган нурлар бир-бирига тик икки тўғри чизиқ (фокал чизиқ)да ётувчи нуқталарда кесишса, бундай нурлар астигматик нурлар дейилади. Астигматик нурлар дастаси ҳеч қаерда нуқтали фокус ҳосил қилмайди. Фокал чизиқлар орасидаги масофа астигматик фарқ деб аталади. Астигматик фарқ камая борса, фокал чизиклар бир-бирига яқинлашади ва улар қисқара бориб, устма-уст тушади, натижада астигматик нур Г.н.д.га айланади. Дифракция ҳодисаси туфайли аниқ Г.н.д.ни ҳосил қилиш қийин. Г.н.д. оптик системадан ўтганда яна Г.н.д. ҳосил бўлса, оптик система аниқ тасвир ҳосил қилади. Фотография, радиотехника ва б. соҳаларда Г.н.д.нинг амалий аҳамияти катта.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.