Ğor
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 40-b. — ziyouz.com
Ğor — Yer pöstining yuqori qatlam larida vujudga kelgan böşliqlar. Ğ.ning vujudga kelişi uçun muayyan şaroit bölişi lozim. Suvda oson eriydigan toğ jinslari (ohaktoş, dolomit, gips) va tuzlarning erişi va yuvnlib ketişi yoki suffo-ziya va abraziya oqibatida vujulga keladi. Şuningdek, tektonik yoriqlar oqibatida, muzliklarning erişi va b. harakatlar natijasida ham hosil böladi. Ğ. kattaligi va çuqurligiga köra xilma-xil. Ğ. gorizontal va vertikal holatda bölişi, uzunligi ha.m bir neça m dan yuzlab km ga yetişi mumkin. Ba'zan köp qavatli Ğ.lar ham uçraydi. Eng yirik Ğ. karst ğorlaridir. Ğ. murakkab yölaklar va zallardan iborat bölib. bir yoki bir neçta oğzi bölişi mumkin. Ohak-toş orasida paydo bölgan karst Ğ.da stalaktit va stalagmitlar, ustunlar. toş pardalar böladi. Ğ. tubida daryo va köllar uçraydi. Ğ.ning faunasi öziga xos. Dunyodagi eng yirik Ğ. — Mamont ğori, şuningdek, Fransiyadagi Pyer-Sen-Marten va Berje, AQŞdagi Karlsbad yurlari, Postoyns-ka-Yama va b. Toş davrida va undan oldin ham ibtidoiy odamlar Ğ.la yaşagan, ular uçun turar joy bölib xizmat qilgan, mas. Teşiktoş yuri. Özbekiston toğlarida ohaktoşning mavjudligi Ğ. hosil bölişiga kulaylik yara-tadi: Amir Temur. Olamtoş ğorlari ham katta Ğ. hisoblanadi. Ğ.da öşa muhitga moslaşgan turli hayvoilar (gor faunasi) yaşaydi. Ğ.ni ğorşunoslar (speleologiya fani mutaxassislari) örganadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҒОР — Ер пўстининг юқори қатлам ларида вужудга келган бўшлиқлар. Ғ.нинг вужудга келиши учун муайян шароит бўлиши лозим. Сувда осон эрийдиган тоғ жинслари (оҳактош, доломит, гипс) ва тузларнинг эриши ва ювнлиб кетиши ёки суффо-зия ва абразия оқибатида вужулга келади. Шунингдек, тектоник ёриқлар оқибатида, музликларнинг эриши ва б. ҳаракатлар натижасида ҳам ҳосил бўлади. Ғ. катталиги ва чуқурлигига кўра хилма-хил. Ғ. горизонтал ва вертикал ҳолатда бўлиши, узунлиги ҳа.м бир неча м дан юзлаб км га етиши мумкин. Баъзан кўп қаватли Ғ.лар ҳам учрайди. Энг йирик Ғ. карст ғорларидир. Ғ. мураккаб йўлаклар ва заллардан иборат бўлиб. бир ёки бир нечта оғзи бўлиши мумкин. Оҳак-тош орасида пайдо бўлган карст Ғ.да сталактит ва сталагмитлар, устунлар. тош пардалар бўлади. Ғ. тубида дарё ва кўллар учрайди. Ғ.нинг фаунаси ўзига хос. Дунёдаги энг йирик Ғ. — Мамонт ғори, шунингдек, Франциядаги Пьер-Сен-Мартен ва Берже, АҚШдаги Карлсбад юрлари, Постойнс-ка-Яма ва б. Тош даврида ва ундан олдин ҳам ибтидоий одамлар Ғ.ла яшаган, улар учун турар жой бўлиб хизмат қилган, мас. Тешиктош юри. Ўзбекистон тоғларида оҳактошнинг мавжудлиги Ғ. ҳосил бўлишига кулайлик яра-тади: Амир Темур. Оламтош ғорлари ҳам катта Ғ. ҳисобланади. Ғ.да ўша муҳитга мослашган турли ҳайвоилар (гор фаунаси) яшайди. Ғ.ни ғоршунослар (спелеология фани мутахассислари) ўрганади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.