Gorçitsa
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 407–408-b. — ziyouz.com
Gorçitsa — q. Xantol. GORKIY Maksim (taxallusi; asl ismi Aleksey Maksimoviç Peşkov) (1868.16(28).3, Nijniy Novgorod — 1936.18.6, Moskva) — rus yozuvçisi va jamoat arbobi. Sobiq Ittifoq yozuvçilar uyuşmasi boşkaruvining birinçi raisi. G. bir qator roman («Foma Gordeyev», 1899; «Uçovlon», 1990—01 va b.), hikoya («Konovalov», «Çelkaş» va b.) va dramatik asarlar («Meşçanlar», «Tubanlikda», 1902; «Çorboğçilar», 1904 va b.) muallifi.«Tubanlikda» pyesasida G. şafqatsiz hayot tubanlikka itqitgan insonlarning azob-uqubatlarini mahorat b-n bergan. «Ona» (1907) romanida birinçi bölib adabiyotda inqilobiy kuraşni xayrixoqlik b-n tasvirlagan. «Bolalik» (1913—14), «Odamlar orasida» (1915— 16), «Mening dorilfununlarim» (1923) qissalari avtobiografiyu asarlardir. G. Şarq xalqlari tarixi b-n qiziqib, «Italiya ertaklari» (1911 — 13) asarida Şarq mifologiyasidan öz badiiy niyati asosida foydalandi, rus adabiyotida Amir Temur siymosiga ilk bor murojaat etib, uning tarixiy haqiqatdan uzokdaşgan obrazini çizdi. G. mehnatkaş ommaning Lenin rahbarligida 1917 i. okt.da mamlakatni ostin-ustun qiliş, köplab begunoh kişilarning qonlarini tökiş hisobiga tarixiy jarayonni özgartirmoqçi bölganini va Favqulodda komissiya qatliomini keskin qoraladi, köpgina yozuvçilarni bolşeviklarning ta'qibidan saqlab qoldi. U öşa vaqtdagi vaziyatda Rossiyada sotsialistik inqilob bemavrid va halokatli, deb hisoblaydi. Avval xalqning madaniy saviyasini kötariş, söng inqilob qiliş mumkin, deb öylagan («Bemavrid fikrlar» publitsistik asarlar turkumi, 1917—18). Ammo keyinçalik G. özi qarşi bölgan sotsialistik inqilobiy kuraş tomoniga butunlay ötib ketadi. G. bir qança (L. N. Tolstoy, A. P. Çexov, V. G. Korolenko va b. haqidagi) adabiy portretlar muallifi. «Artamonovlar işi» romani (1925)da yangi tarixiy avlodning ğalabasi qonuniy ekanligini tasvirlagan. «Jahon adabiyoti» naşriyoti, «Şoir kutubxonasi», «Ajoyib kişilar hayoti» va b. kitoblar turkumi uning faol iştirokida taşkil qilindi. Kiborlar halokati va inqilob ğalabasi muqarrarligi «Yegor Buliçev va boşqalar», «Dostigayev va boşqalar» (1933), «Vassa Jeleznova» (2-naşri, 1935) pyesalarining boş mavzuidir. «Klim Samginning hayoti» roman-epopeyasida (1927— 36; 4-qism tugallanmagan) rus xalqining 20-a. boşlaridagi ğoyaviyijtimoiy kuraşi, hayoti aks etgan. G. çet elda (1921—31) va Rossiyaga kaytganidan keyin zamonaviy adabiyot ğoyaviyestetik tamoyillari (şu jumladan, sotsialistik realizm nazariyasi)ning şakllanişiga katta ta'sir körsatadi va şu yösinda kompartiyaga adabiyotni öz monopoliyasidagi ğoyaviy qurolga aylantirib olişiga kömaklaşadi. Sovet davlati rahbarlari G.ning katta xalqaro obrösidan öz maqsadlari yölida foydalandilar. Ular makri b-n aldangan G. 30-y.lar boşlaridagi qatağon siyosatini tarbiyaviy aqamiyatga molik tadbir, deb tuşundi. G. ijodi ta'sirida boşqa milliy adabiyotlar (fransuz, nemis, ingliz, xitoy kabi)da ham sotsialistik realizm metodiga asoslangan asarlar köplab yaratildi. G. asarlari 30-y.larning boşida dastlab Çölpon, keyinçalik A. Qahhor, Oybek, H. Olimjon, M. Ismoiliy va b. tomonidan özbek tiliga tarjima qilindi. Aksariyat pyesalari Özbekistan teatrlarida sahnalaştirilgan. As: Asarlar [10 jildli], T., 1968—78. Naim Karimov, Şuhrat Rizayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГОРЧИЦА — қ. Хантол. ГОРЬКИЙ Максим (тахаллуси; асл исми Алексей Максимович Пешков) (1868.16(28).3, Нижний Новгород — 1936.18.6, Москва) — рус ёзувчиси ва жамоат арбоби. Собиқ Иттифоқ ёзувчилар уюшмаси бошкарувининг биринчи раиси. Г. бир қатор роман («Фома Гордеев», 1899; «Учовлон», 1990—01 ва б.), ҳикоя («Коновалов», «Челкаш» ва б.) ва драматик асарлар («Мешчанлар», «Тубанликда», 1902; «Чорбоғчилар», 1904 ва б.) муаллифи.«Тубанликда» пьесасида Г. шафқатсиз ҳаёт тубанликка итқитган инсонларнинг азоб-уқубатларини маҳорат б-н берган. «Она» (1907) романида биринчи бўлиб адабиётда инқилобий курашни хайрихоқлик б-н тасвирлаган. «Болалик» (1913—14), «Одамлар орасида» (1915— 16), «Менинг дорилфунунларим» (1923) қиссалари автобиографию асарлардир. Г. Шарқ халқлари тарихи б-н қизиқиб, «Италия эртаклари» (1911 — 13) асарида Шарқ мифологиясидан ўз бадиий нияти асосида фойдаланди, рус адабиётида Амир Темур сиймосига илк бор мурожаат этиб, унинг тарихий ҳақиқатдан узокдашган образини чизди. Г. меҳнаткаш омманинг Ленин раҳбарлигида 1917 и. окт.да мамлакатни остин-устун қилиш, кўплаб бегуноҳ кишиларнинг қонларини тўкиш ҳисобига тарихий жараённи ўзгартирмоқчи бўлганини ва Фавқулодда комиссия қатлиомини кескин қоралади, кўпгина ёзувчиларни большевикларнинг таъқибидан сақлаб қолди. У ўша вақтдаги вазиятда Россияда социалистик инқилоб бемаврид ва ҳалокатли, деб ҳисоблайди. Аввал халқнинг маданий савиясини кўтариш, сўнг инқилоб қилиш мумкин, деб ўйлаган («Бемаврид фикрлар» публицистик асарлар туркуми, 1917—18). Аммо кейинчалик Г. ўзи қарши бўлган социалистик инқилобий кураш томонига бутунлай ўтиб кетади. Г. бир қанча (Л. Н. Толстой, А. П. Чехов, В. Г. Короленко ва б. ҳақидаги) адабий портретлар муаллифи. «Артамоновлар иши» романи (1925)да янги тарихий авлоднинг ғалабаси қонуний эканлигини тасвирлаган. «Жаҳон адабиёти» нашриёти, «Шоир кутубхонаси», «Ажойиб кишилар ҳаёти» ва б. китоблар туркуми унинг фаол иштирокида ташкил қилинди. Киборлар ҳалокати ва инқилоб ғалабаси муқаррарлиги «Егор Буличев ва бошқалар», «Достигаев ва бошқалар» (1933), «Васса Железнова» (2-нашри, 1935) пьесаларининг бош мавзуидир. «Клим Самгиннинг ҳаёти» роман-эпопеясида (1927— 36; 4-қисм тугалланмаган) рус халқининг 20-а. бошларидаги ғоявийижтимоий кураши, ҳаёти акс этган. Г. чет элда (1921—31) ва Россияга кайтганидан кейин замонавий адабиёт ғоявийэстетик тамойиллари (шу жумладан, социалистик реализм назарияси)нинг шаклланишига катта таъсир кўрсатади ва шу йўсинда компартияга адабиётни ўз монополиясидаги ғоявий қуролга айлантириб олишига кўмаклашади. Совет давлати раҳбарлари Г.нинг катта халқаро обрўсидан ўз мақсадлари йўлида фойдаландилар. Улар макри б-н алданган Г. 30-й.лар бошларидаги қатағон сиёсатини тарбиявий ақамиятга молик тадбир, деб тушунди. Г. ижоди таъсирида бошқа миллий адабиётлар (француз, немис, инглиз, хитой каби)да ҳам социалистик реализм методига асосланган асарлар кўплаб яратилди. Г. асарлари 30-й.ларнинг бошида дастлаб Чўлпон, кейинчалик А. Қаҳҳор, Ойбек, Ҳ. Олимжон, М. Исмоилий ва б. томонидан ўзбек тилига таржима қилинди. Аксарият пьесалари Ўзбекистан театрларида саҳналаштирилган. Ас: Асарлар [10 жилдли], Т., 1968—78. Наим Каримов, Шуҳрат Ризаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.