Govçi

Govçi (Gaogyuy, Gaozyuy ya'ni Govjuy, Qongqil, Qangqi, Töliş, Tölös deb ham aytiladi) — uyğur qabilalar birlaşmasiga kirgan şarqiy töra (xitoyça çidi, tele, dili) ning xitoy manbalarida nomlanişi. 4-a.da qizil di qavmiga mansub şarqiy töralar, baland (gov) arava (çi) larda yurganligi uçun, «Govçi» (baland aravaliklar) deb tilga olinadi (turkiyça «Qongqil»). G.lar di (töra), uyğur, köğörsu, çibni (qebar, çuba), qujiya (qutluğ ğuz), etkin (eltegin, izgil) va pövurğur kabi 7 qabila birlaşmasidan taşkil topgan. G.lar asosan çorvaçilik va ovçilik b-n şuğullangan. Ularda hunarmandçilik ham taraqqiy qilgan bölib, metall buyumlari, teri, kigiz va araq açitqilari işlab çiqarilar edi. Xususan, arava yasaşda G.lar mohir ustalar hisoblangan. Ular aravalardan uy tariqasida foydalanib köçib yurganlar. Har bir oila birikkita aravaga ega bölgan. G.lar aholisi köp sonli bölib, ba'zi qabilalar bir neça yuz mingdan oşib ketgan. Qabilada qabila oqsoqoli «barlos» deb atalgan. Barloslar b-n birga botir, pahlavonlar «boğo» yoki «boğodur» deb uluğlangan. G.lar şaman diniga e'tiqod qilganligi ma'lum. Ular momaqaldiroqni yomonlik belgisi deb tuşunişgan va unga qarata öq uzişgan. Yaşin tuşgan joydan köçib ketişgan. Kelasi yil öşa joyga qaytib kelib xudoyi qilişgan. Ular jör bölib aşula aytib raqsga tuşişni yaxşi körganlar. Qiz olganda, quda tomonga qalin uçun beriladigan ot, qoramolni tanlab olişga yöl qöyilgan. Ölgan odamlarga qattiq yiğlab aza tutilgan. Öra qazib jasadni unga taşlab ustidan tuproq tortmaganlar. Mil. 546 y. Qongqil xonligi Turk xoqonligi tomonidan böysundirilgandan söng G. atamasi xitoy manbalarida boşqa nomlar b-n atala boşlagan. LL.Biçurin N.Ya. (Iakinf), Sobraniye svedeniy o narodax obitavşix v Sredney Azii v drevniye vremena, M.— L., t.1, 1950. Abduxoliq Aytboyev.