Ğozğon marmar koni
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 38–39-b. — ziyouz.com
Ğozğon marmar koni - Navoiy viloyati Nurota tumanidagi noyob dekorativ xususiyatli marmar olinadigan kon. Navoiy ş.dan 65 km şim. da, Nurota tizmasining ğarbiy çekkasidagi Ğozğontoğ tizmasida joylaşgan. Kon 1935—75 y.lar mobaynida örganilib, 1970 y.dan boşlab sanoat miqyosida foydalanilmoqda. Ğozğontov toğlari uz. 40 km, eni 1—6 km gaça bölgan, şim. garbiy yönalişda çözilgan kiçik antiklinal bur-madan iborat. Uning yadrosi Nurota batolitining şim.-ğarbiy çekkasidagi intruziv (granitoid) jinslaridan, qanotlari esa paleozoyning çökindi-metamorfik jinslaridan tarkib topgan. Kesimning asosida sla-netskonglomeratli qalin qatlam yotadi va bu qatlam pastdan yuqoriga qarab 6 ta gorizontga bölinadi. Bu gorizontlarning umumiy qalinligi 950—1100 m bölib, granit-aplitli va diabazli daykalar yorib çiqqan turli rangdagi marmarlardan tarkib topgan. 5gorizont mahsuldor hisoblanadi va uning qalinligi 50—220 m, yotiş burçagi 40°. Bu gorizont Kaş-Kaş-Yangi maydonida joylaşgan, u yerda sanoat asosida marmar qazib çiqariş 1935 y.da boşlangan. Konda 5 ta may-don razvedka qilingan. Ğozğon mar-marining fizik-mexanik xususiyatlari: ziçligi — 2,6 g/sm3, ğovakliligi 0,8%, suv singdirişi 0,3%, qisilişga mustahkamlik çegarasi 110— 160 MPa, yemirilişi 0,28 g/sm3. Mar-mar mayda donali, tekis kristalli, ziç, çinnisimon (ba'zan ğovakli siniqb-n), örta qatlamlidan qalin va yirik qatlamligaça. Ba'zi qatlamlar 0,2—0,5 dan 1 m gaça yoki undan ham ortiq. Marmar kalsit (85—90%), dolomit (10—15%), kvars (2—3%) donalaridan tarkib topgan. Aralaş-malari — muskovit tangaçalari, ley-koksen, piritning mayda donalaridan iborat. Qazib olingan marmarning ba'zi bloklari köndalangiga 0,5— 1,0 dan 2 m gaça, goho undan ortiq böladi. Rangi har xil. töq kulrang va tutun rangdan puştigaça, oç sariq, yaşil, ba'zan oq, jamp 35 xildan ortiq rangga ega. Ranglar notekis taqsimlangan, yöl-yöl körinişda. Asosiy rangi 5 xil: oq (12%), puşti (14,5%), sariq (0,5%), tutun rangli (54%) va yöl-yöl töq kulrang böladi. Ranglarining darajasiga köra 2 tipdagi marmar mavjud: oç va töq rangli marmar qatlamlari orasida oç ranglilar 78% ni, kulranglari esa 22% ni taşkil qiladi. Konda qatlam böyiça tik va diagonal darzliklar sistemasi mavjud. Marmarni arralaş tabiiy qatlamlar böylab amalga oşiriladi. Çiqindisidan marmar maydasi, quyma toş va qum işlab çiqariladi. Ğozğon marmari nisbatan mört, yaxşi silliqlanadi, oynasimon aks beradi, yuqori dara-jada dekorativ. Ulardan binolarning içki va taşqi tomonlarini qoplaşda hamda elektrotexnika mahsulotlari i.ç.da foydalaniladi. Ğozğon mar-mari qad.dan ma'lum, Samarqand va Buxorodagi masjid-binolarni quriş hamda bezaşda işlatilgan. Hozirda Ğ.m.k.ning marmari Moskvaning 20 dan ortiq metro stansiyasini, vok-zallarini, Ostanknno teleminorasining içki qismini hamda Sankt-Peterburg, Kiyev, Ulyanovsk, Boku, Novosibirsk, Olmaota ş.laridagi inşootlarni bezab turibdi. Toşkentdagi Navoiy nomidagi katta teatrning içki va taşqi tomonlarini bezaşda va 1966 y.dagi zilziladan keyin qurilgan deyarli barça me'morlik inşootlarida Ğozğon marmaridan foydalanilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҒОЗҒОН МАРМАР КОНИ - Навоий вилояти Нурота туманидаги ноёб декоратив хусусиятли мармар олинадиган кон. Навоий ш.дан 65 км шим. да, Нурота тизмасининг ғарбий чеккасидаги Ғозғонтоғ тизмасида жойлашган. Кон 1935—75 й.лар мобайнида ўрганилиб, 1970 й.дан бошлаб саноат миқёсида фойдаланилмоқда. Ғозғонтов тоғлари уз. 40 км, эни 1—6 км гача бўлган, шим. гарбий йўналишда чўзилган кичик антиклиналь бур-мадан иборат. Унинг ядроси Нурота батолитининг шим.-ғарбий чеккасидаги интрузив (гранитоид) жинсларидан, қанотлари эса палеозойнинг чўкинди-метаморфик жинсларидан таркиб топган. Кесимнинг асосида сла-нецконгломератли қалин қатлам ётади ва бу қатлам пастдан юқорига қараб 6 та горизонтга бўлинади. Бу горизонтларнинг умумий қалинлиги 950—1100 м бўлиб, гранит-аплитли ва диабазли дайкалар ёриб чиққан турли рангдаги мармарлардан таркиб топган. 5горизонт маҳсулдор ҳисобланади ва унинг қалинлиги 50—220 м, ётиш бурчаги 40°. Бу горизонт Каш-Каш-Янги майдонида жойлашган, у ерда саноат асосида мармар қазиб чиқариш 1935 й.да бошланган. Конда 5 та май-дон разведка қилинган. Ғозғон мар-марининг физик-механик хусусиятлари: зичлиги — 2,6 г/см3, ғоваклилиги 0,8%, сув сингдириши 0,3%, қисилишга мустаҳкамлик чегараси 110— 160 МПа, емирилиши 0,28 г/см3. Мар-мар майда донали, текис кристалли, зич, чиннисимон (баъзан ғовакли синиқб-н), ўрта қатламлидан қалин ва йирик қатламлигача. Баъзи қатламлар 0,2—0,5 дан 1 м гача ёки ундан ҳам ортиқ. Мармар кальцит (85—90%), доломит (10—15%), кварц (2—3%) доналаридан таркиб топган. Аралаш-малари — мусковит тангачалари, лей-коксен, пиритнинг майда доналаридан иборат. Қазиб олинган мармарнинг баъзи блоклари кўндалангига 0,5— 1,0 дан 2 м гача, гоҳо ундан ортиқ бўлади. Ранги ҳар хил. тўқ кулранг ва тутун рангдан пуштигача, оч сариқ, яшил, баъзан оқ, жамп 35 хилдан ортиқ рангга эга. Ранглар нотекис тақсимланган, йўл-йўл кўринишда. Асосий ранги 5 хил: оқ (12%), пушти (14,5%), сариқ (0,5%), тутун рангли (54%) ва йўл-йўл тўқ кулранг бўлади. Рангларининг даражасига кўра 2 типдаги мармар мавжуд: оч ва тўқ рангли мармар қатламлари орасида оч ранглилар 78% ни, кулранглари эса 22% ни ташкил қилади. Конда қатлам бўйича тик ва диагональ дарзликлар системаси мавжуд. Мармарни арралаш табиий қатламлар бўйлаб амалга оширилади. Чиқиндисидан мармар майдаси, қуйма тош ва қум ишлаб чиқарилади. Ғозғон мармари нисбатан мўрт, яхши силлиқланади, ойнасимон акс беради, юқори дара-жада декоратив. Улардан биноларнинг ички ва ташқи томонларини қоплашда ҳамда электротехника маҳсулотлари и.ч.да фойдаланилади. Ғозғон мар-мари қад.дан маълум, Самарқанд ва Бухородаги масжид-биноларни қуриш ҳамда безашда ишлатилган. Ҳозирда Ғ.м.к.нинг мармари Москванинг 20 дан ортиқ метро станциясини, вок-залларини, Останкнно телеминорасининг ички қисмини ҳамда Санкт-Петербург, Киев, Ульяновск, Боку, Новосибирск, Олмаота ш.ларидаги иншоотларни безаб турибди. Тошкентдаги Навоий номидаги катта театрнинг ички ва ташқи томонларини безашда ва 1966 й.даги зилзиладан кейин қурилган деярли барча меъморлик иншоотларида Ғозғон мармаридан фойдаланилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.