Ğoziy
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 36-b. — ziyouz.com
Ğoziy ĞOZIY, Muhammadğoziy (18-a. ning 2-yarmi — Qöqon — taxm. 1818) — şoir. Buxoro madrasalarida öqigan. Qöqondagi Madrasai Mirda mudarris, mufti bölgan. Akmal Xöqandiyning yaqin dösti. Özbek va fors tillarida ijod qilgan. Fuzuliyni öziga ustoz bilgan. Şe'rlarining mazmuni bilan ham, dunyoga, atrof-muhitga munosabatini körsatişda, badiiy san'atlardan foydalanişda ham Fuzuliy yöli, uslubini qöllagan. uning ğazallariga muxammaslar boğlagan. Köproq lirik gazallar, ta'rix-şe'rlar yozgan, devon tuzgan. Lirik şe'rlarida inson qalbining keçinmalarini, orzu-istaklarini, quvonç va qayğularini kuylagan, çin insoniy muhabbat, gözallik va sadoqat. in-sonparvarlik va adolatparvarlikni uluğlagan.
Ğ. şe'rlari 18-a.ninğ 2-yarmi — 19- a. boşlaridagi ijtimoiy hayotning haqqoniy manzarasini körsa-tişga, adabiy hayotda mavjud bölgan turli yönalişlarning mohiyatini tölaroq yoritişga xizmat qiladi. Ijtimoiy lirikasida esa öşa davrda hukm surgan adolatsizlikdan, haqsizlikdan, baxtsiz toleidan şikoyat qiladi («Bukuldi qomatim...», «Devonamen...» va b.). Ta'rix-şe'rlari asosan ruboiy tarzida yozilgan bölib, köpçiligi şahar ayonlari. yirik amaldorlarning vafotiga bağişlangan. Didaktik mavzudagi asarlarida inson fazilatlarini yuqori tutiş, hayotla kamtar böliş, inson qadrini yerga urmaslik, öz qadrqimmatini saqlaş zarurligi ta'kidlangan. An'anaviy «şiru şakar» usulida musaddas va mustazod-tarje'-bandlar ham yozgan; mustazodlarining ayrimlari original usulda yozilgan.
Ğ. devonining 4 kö;lyozma nusxasi bizgaça yetib kelgan, ular Özbekiston FA Şarqşunoslik in-tida (inv. №121, 6117, 2296, 11) va Rossiya FA Şarqşunoslik in-ti Sankt-Pe-terburg bölimi (inv. №109) da saqlanadi.
Ad.: Qayumov A., Ğoziy, T., 1959; Özbek adabiyoti tarixi [5 j.li], 4-j., T., 1978;
Qayumov P., Tazkirai Kayyumiy. T.. 1998
Begali Qosimov
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҒОЗИЙ, Муҳаммадғозий (18-а. нинг 2-ярми — Қўқон — тахм. 1818) — шоир. Бухоро мадрасаларида ўқиган. Қўқондаги Мадрасаи Мирда мударрис, муфти бўлган. Акмал Хўқандийнинг яқин дўсти. Ўзбек ва форс тилларида ижод қилган. Фузулийни ўзига устоз билган. Шеърларининг мазмуни билан ҳам, дунёга, атроф-муҳитга муносабатини кўрсатишда, бадиий санъатлардан фойдаланишда ҳам Фузулий йўли, услубини қўллаган. унинг ғазалларига мухаммаслар боғлаган. Кўпроқ лирик газаллар, таърих-шеърлар ёзган, девон тузган. Лирик шеърларида инсон қалбининг кечинмаларини, орзу-истакларини, қувонч ва қайғуларини куйлаган, чин инсоний муҳаббат, гўзаллик ва садоқат. ин-сонпарварлик ва адолатпарварликни улуғлаган.
Ғ. шеърлари 18-а.нинғ 2-ярми — 19- а. бошларидаги ижтимоий ҳаётнинг ҳаққоний манзарасини кўрса-тишга, адабий ҳаётда мавжуд бўлган турли йўналишларнинг моҳиятини тўлароқ ёритишга хизмат қилади. Ижтимоий лирикасида эса ўша даврда ҳукм сурган адолатсизликдан, ҳақсизликдан, бахтсиз толеидан шикоят қилади («Букулди қоматим...», «Девонамен...» ва б.). Таърих-шеърлари асосан рубоий тарзида ёзилган бўлиб, кўпчилиги шаҳар аъёнлари. йирик амалдорларнинг вафотига бағишланган. Дидактик мавзудаги асарларида инсон фазилатларини юқори тутиш, ҳаётла камтар бўлиш, инсон қадрини ерга урмаслик, ўз қадрқимматини сақлаш зарурлиги таъкидланган. Анъанавий «ширу шакар» усулида мусаддас ва мустазод-таржеъ-бандлар ҳам ёзган; мустазодларининг айримлари оригинал усулда ёзилган.
Ғ. девонининг 4 кў;лёзма нусхаси бизгача етиб келган, улар Ўзбекистон ФА Шарқшунослик ин-тида (инв. №121, 6117, 2296, 11) ва Россия ФА Шарқшунослик ин-ти Санкт-Пе-тербург бўлими (инв. №109) да сақланади.
Ад.: Қаюмов А., Ғозий, Т., 1959; Ўзбек адабиёти тарихи [5 ж.ли], 4-ж., Т., 1978;
Қаюмов П., Тазкираи Кайюмий. Т.. 1998
Бегали Қосимов
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.